สัญญาณเตือนจากร่างกาย: 3 อาการ "ไตอ่อนแอ" ที่คุณต้องสังเกตให้ดีก่อนเข้านอน

 ไตคือหนึ่งในอวัยวะที่สำคัญที่สุดในระบบการทำงานของร่างกาย มนุษย์ทุกคนมีไตสองข้างที่ทำหน้าที่เสมือนเครื่องกรองของเสียอัจฉริยะ ตลอด 24 ชั่วโมง ไตจะคอยคัดกรองสารพิษ รักษาสมดุลของน้ำ สารอนินทรีย์ และแร่ธาตุต่างๆ รวมถึงควบคุมความดันโลหิตให้คงที่ ทว่าในสังคมยุคปัจจุบันด้วยพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่เร่งรีบ การรับประทานอาหารรสจัด ความเครียดสะสม และการพักผ่อนที่ไม่เพียงพอ ส่งผลให้ผู้คนจำนวนมากกำลังเผชิญกับภาวะ "ไตอ่อนแอ" หรือฟังก์ชันการทำงานของไตเสื่อมถอยลงโดยไม่รู้ตัว สิ่งที่น่ากลัวที่สุดคือ โรคไตมักเป็น "เพชฌฆาตเงียบ" ที่ไม่ค่อยแสดงอาการรุนแรงในระยะแรกเริ่ม แต่รู้หรือไม่ว่า ร่างกายของเรามักจะส่งสัญญาณเตือนบางอย่างออกมา โดยเฉพาะในช่วงเวลาก่อนเข้านอน ซึ่งเป็นช่วงที่ร่างกายเริ่มผ่อนคลายและระบบขับถ่ายทำงานเด่นชัดขึ้น หากคุณพบว่าตนเองมีอาการผิดปกติ 3 ประการดังต่อไปนี้ก่อนเข้านอน อย่าได้ละเลยเป็นอันขาด เพราะนั่นอาจเป็นเสียงร้องเตือนจากไตว่ากำลังต้องการความช่วยเหลืออย่างเร่งด่วน ก่อนที่ทุกอย่างจะสายเกินแก้จนกลายเป็นโรคไตเรื้อรัง

1. อาการปัสสาวะบ่อยในตอนกลางคืน (Nocturia) หรือความผิดปกติของระบบขับถ่าย

สัญญาณเตือนประการแรกที่ชัดเจนที่สุดและมักเกิดขึ้นบ่อยก่อนหรือระหว่างการนอนหลับ คืออาการ "ปัสสาวะบ่อยในตอนกลางคืน" สำหรับคนปกติที่มีสุขภาพร่างกายแข็งแรง ในช่วงเวลานอนหลับ สมองจะหลั่งฮอร์โมนแอนติไดยูเรติก (Antidiuretic Hormone - ADH) เพื่อช่วยลดการผลิตปัสสาวะของไต ทำให้เราสามารถนอนหลับยาวได้ 6-8 ชั่วโมงโดยไม่ต้องลุกขึ้นมาเข้าห้องน้ำ หรืออย่างมากที่สุดก็เพียงแค่ 1 ครั้งต่อคืน

อย่างไรก็ตาม หากคุณพบว่าตัวเองต้องลุกขึ้นมาปัสสาวะตั้งแต่ 2-3 ครั้งขึ้นไปทุกคืน หรือรู้สึกปวดปัสสาวะอย่างรุนแรงก่อนเข้านอน ทั้งๆ ที่ไม่ได้ดื่มน้ำในปริมาณมากก่อนหน้านั้น นั่นอาจเป็นสัญญาณบ่งชี้ว่า "ฟังก์ชันการกรองและการดูดซึมกลับของไตเริ่มเสื่อมประสิทธิภาพ" เมื่อเซลล์ไตอ่อนแอลง ความสามารถในการกักเก็บและเข้มข้นของปัสสาวะจะลดลง ส่งผลให้กระเพาะปัสสาวะเต็มเร็วขึ้น นอกจากนี้ สิ่งที่ต้องสังเกตควบคู่กันคือ ลักษณะของปัสสาวะ หากปัสสาวะมีฟองมากผิดปกติและฟองนั้นไม่ยอมยุบตัวลงง่ายๆ (บ่งชี้ว่ามีโปรตีนรั่วในปัสสาวะ หรือ Proteinuria) หรือปัสสาวะมีสีเข้ม ผิดแปลกไปจากเดิม สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นสัญญาณเตือนภัยขั้นวิกฤตที่บอกว่าไตของคุณกำลังทำงานหนักเกินไป

2. อาการตาบวม หน้าบวม หรือเท้าบวมก่อนเข้านอน (Edema)

เมื่อสิ้นสุดวันและถึงเวลาที่จะต้องเอนตัวลงนอน ลองสังเกตตัวเองในกระจกหรือสำรวจร่างกายดูว่ามีอาการ "บวมน้ำ" หรือไม่ อาการบวมที่เกิดจากไตอ่อนแอมักจะสังเกตเห็นได้ชัดเจนในสองบริเวณหลักๆ คือ บริเวณรอบดวงตา (หน้าบวม) และบริเวณรยางค์ล่าง เช่น หลังเท้า ข้อเท้า หรือหน้าแข้ง

กลไกที่ทำให้เกิดอาการนี้เนื่องมาจาก ไตทำหน้าที่ควบคุมสมดุลของน้ำและโซเดียมในร่างกาย เมื่อไตมีความอ่อนแอลง การขับโซเดียมและน้ำส่วนเกินออกจากร่างกายจะทำได้ไม่ดี ส่งผลให้เกิดการสะสมของของเหลวในเนื้อเยื่อตามส่วนต่างๆ ของร่างกาย ตามแรงโน้มถ่วง ในช่วงเย็นหรือก่อนเข้านอน หลังจากที่เรายืนหรือนั่งมาตลอดทั้งวัน ของเหลวจะไปกระจุกตัวอยู่ที่ขาและเท้า ทำให้รู้สึกว่ารองเท้าแน่นเกินไป หรือเมื่อใช้นิ้วกดลงไปที่บริเวณหน้าแข้งแล้วเกิดรอยบุ๋มลงไปและคืนตัวช้า (Pitting Edema) และเมื่อคุณล้มตัวลงนอน ของเหลวเหล่านั้นจะไหลเวียนกลับขึ้นมาด้านบน ทำให้ตื่นนอนมาพร้อมกับอาการตาบวมปูดในเช้าวันถัดไป หากมีอาการบวมอย่างต่อเนื่องโดยไม่มีสาเหตุจากการบาดเจ็บ ถือเป็นสัญญาณเตือนที่ชัดเจนว่าควรรีบไปพบแพทย์เพื่อตรวจค่าการทำงานของไต

3. ร่างกายเหนื่อยล้าอย่างรุนแรง อ่อนเพลียเรื้อรัง และมีอาการคันตามผิวหนัง

สัญญาณเตือนประการสุดท้ายที่มักทวีความรุนแรงขึ้นในช่วงค่ำหรือก่อนเข้านอน คือความรู้สึกเหนื่อยล้าทางร่างกายอย่างไม่มีสาเหตุ แม้ว่าคุณจะไม่ได้ทำงานหนักหรือออกกำลังกายอย่างหักโหมมาทั้งวัน แต่กลับรู้สึกหมดแรง สมองเบลอ ไม่สามารถโฟกัสกับอะไรได้ และนอนหลับยากเนื่องจากมีความรู้สึกไม่สบายเนื้อสบายตัว

ความผิดปกตินี้เกิดขึ้นเนื่องจากสองปัจจัยหลักที่เกี่ยวข้องกับไต ประการแรกคือ ไตมีหน้าที่ผลิตฮอร์โมนอีริโทรโภอิติน (Erythropoietin - EPO) ซึ่งทำหน้าที่กระตุ้นไขกระดูกให้สร้างเม็ดเลือดแดง เมื่อไตอ่อนแอ การผลิตฮอร์โมนนี้จะลดลง นำไปสู่ภาวะโลหิตจาง (Anemia) ทำให้ร่างกายขาดออกซิเจนไปเลี้ยงเซลล์ต่างๆ ส่งผลให้เพลียตลอดเวลา ประการที่สองคือ เมื่อไตกรองของเสียได้น้อยลง สารพิษและยูเรียจะสะสมอยู่ในกระแสเลือด (Uremia) ของเสียที่ค้างอยู่เหล่านี้จะไปกระตุ้นเส้นประสาทใต้ผิวหนัง ทำให้เกิดอาการ "คันตามผิวหนังอย่างรุนแรง" โดยเฉพาะในช่วงกลางคืนที่อากาศแห้งหรือเมื่อร่างกายอบอุ่นขึ้นใต้ผ้าห่ม อาการคันนี้จะไม่สามารถหายได้ด้วยการทายาแก้คันทั่วไป เนื่องจากเป็นสารพิษที่ปะทุออกมาจากภายในร่างกาย