เชื่อว่าหลายครอบครัวต้องเคยเจอสถานการณ์ “ข้าวสวยเหลือในหม้อหุง” หลังมื้ออาหาร บางคนเลือกปล่อยทิ้งไว้แล้วอุ่นกินต่อในมื้อถัดไป บางบ้านตักใส่กล่องแช่ตู้เย็น ขณะที่บางคนคิดว่าเสียดายจึงกินต่อโดยไม่ลังเล แต่รู้หรือไม่ว่า ข้าวที่เหลืออาจไม่ปลอดภัยอย่างที่คิด และในบางกรณีอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพโดยไม่รู้ตัว

ผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการระบุว่า ข้าวสวยที่หุงสุกแล้ว หากปล่อยทิ้งไว้ในอุณหภูมิห้องเป็นเวลานาน มีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนของเชื้อแบคทีเรีย โดยเฉพาะ Bacillus cereus ซึ่งเป็นเชื้อที่พบได้บ่อยในข้าว เชื้อนี้สามารถสร้างสารพิษที่ทนความร้อน แม้จะนำข้าวไปอุ่นซ้ำ ก็ไม่สามารถทำลายสารพิษได้ทั้งหมด

จากภาพที่เห็น ข้าวสวยที่ถูกเก็บไว้ในหม้อหุงข้าวโดยไม่อุ่นซ้ำหรือไม่ปิดฝาอย่างเหมาะสม อาจดูเหมือนยังปกติ ไม่มีกลิ่น ไม่ขึ้นรา แต่ในความเป็นจริง เชื้อแบคทีเรียอาจเพิ่มจำนวนไปแล้วโดยที่ตาเปล่ามองไม่เห็น หากรับประทานเข้าไป อาจทำให้เกิดอาการอาหารเป็นพิษ เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง หรือท้องเสีย โดยอาการสามารถเกิดขึ้นภายในไม่กี่ชั่วโมง

แพทย์แนะนำว่า หากข้าวเหลือหลังหุง ควรจัดการอย่างถูกวิธีตั้งแต่แรก หากรู้ว่าจะกินไม่หมด ควรตักข้าวออกจากหม้อทันทีหลังข้าวสุก แล้วพักให้เย็นก่อนใส่ภาชนะปิดสนิท จากนั้นนำแช่ตู้เย็นภายใน 1–2 ชั่วโมง เพื่อชะลอการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรีย และควรนำมากินภายใน 24 ชั่วโมง

สำหรับข้าวที่เหลือค้างคืนในหม้อหุงข้าว โดยไม่ได้อุ่นไฟอุ่นหรืออุ่นซ้ำอย่างเหมาะสม ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่แนะนำให้ “ทิ้ง” เพื่อความปลอดภัย โดยเฉพาะในบ้านที่มีเด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ เพราะกลุ่มนี้มีความเสี่ยงสูงหากเกิดอาหารเป็นพิษ

อีกประเด็นที่หลายคนเข้าใจผิดคือ การอุ่นข้าวด้วยความร้อนสูงจะช่วยฆ่าเชื้อทั้งหมด แม้ความร้อนจะฆ่าแบคทีเรียได้บางส่วน แต่สารพิษที่เชื้อบางชนิดสร้างขึ้นจะยังคงอยู่ และเป็นอันตรายต่อร่างกาย ดังนั้น “อุ่นซ้ำ” ไม่ได้หมายความว่าปลอดภัยเสมอไป

สรุปแล้ว ข้าวเหลือในหม้อหุง ไม่ใช่เรื่องเล็กน้อยอย่างที่หลายคนคิด หากเก็บไม่ถูกวิธี อาจกลายเป็นภัยเงียบต่อสุขภาพ ทางที่ดีที่สุดคือ วางแผนหุงข้าวให้พอดีกับจำนวนคน หรือหากเหลือ ควรเก็บรักษาอย่างถูกต้อง และไม่ฝืนกินข้าวที่ทิ้งไว้นานเกินไป เพราะสุขภาพที่ดี สำคัญกว่าเรื่องความเสียดายเสมอ