เวลาซื้อของ เรามักดูวันหมดอายุและคิดว่าแค่ยังไม่ถึงวันนั้นก็ปลอดภัย แต่ความจริงคือ หลังเปิดฝาไปแล้ว ของหลายอย่างอาจเสื่อมสภาพเร็วกว่าที่คิด และคุณอาจใช้งานมันโดยไม่รู้ตัวว่าเสียแล้ว ส่งผลต่อสุขภาพของทั้งครอบครัว

1. น้ำมันพืชที่เปิดใช้มานาน

หลายครอบครัวมักซื้อน้ำมันพืชขวดใหญ่ เก็บไว้ใช้ได้นานเป็นครึ่งปี แม้น้ำมันจะดูเหมือน “ทน” แต่ความจริงแล้ว กระบวนการออกซิเดชันและเหม็นหืนจะเริ่มทันทีที่เปิดฝา เมื่อน้ำมันสัมผัสกับอากาศ

นี่ไม่ใช่การพูดเกินจริง งานทดลองหนึ่งใช้น้ำมันดอกทานตะวัน 1 ลิตรเป็นตัวอย่าง หากใช้วันละครั้ง ครั้งละประมาณ 30 มล. หลังผ่านไป 28 วัน ค่าพีออกไซด์สูงถึง 18.08 มก./กก.

ตามมาตรฐานความปลอดภัยอาหาร น้ำมันที่มีค่าพีออกไซด์เกิน 19.7 มก./กก. ไม่ควรบริโภค ค่ายิ่งสูง คุณภาพน้ำมันยิ่งแย่และเสื่อมเร็วขึ้น อีกทั้งยังเกี่ยวข้องกับความเสื่อมของร่างกาย โรคหัวใจ และมะเร็ง

เคล็ดลับใช้น้ำมันให้ดีต่อสุขภาพ

• เลือกซื้อน้ำมันขวดเล็ก เพื่อลดระยะเวลาการเก็บหลังเปิดฝา

• แสงแดดและความร้อนเร่งการออกซิเดชัน ควรเก็บในที่เย็นและมืด

• หากคาดว่าจะใช้ไม่หมดภายใน 1 เดือน ควรเก็บไว้ในตู้เย็น

2. น้ำดื่มบรรจุขวดหลังเปิดเกิน 7 วัน

หลายคนคิดว่าน้ำไม่หมดอายุ แต่กับน้ำบรรจุขวดแล้ว ไม่เสมอไป บรรจุภัณฑ์จำนวนมากระบุว่า “ควรบริโภคภายใน 7 วันหลังเปิด”

เมื่อเปิดขวดแล้ว สภาพแวดล้อมที่เคยปิดสนิทจะถูกทำลาย แบคทีเรียจากอากาศและอุปกรณ์กรองสามารถปนเปื้อนลงไปในน้ำได้อย่างต่อเนื่อง

การทดลองพบว่า จำนวนแบคทีเรียในน้ำหลังเปิดฝาเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ และในวันที่ 8 จำนวนโคโลนีสูงถึง 92 ใกล้เกินมาตรฐานสุขาภิบาลที่กำหนดไว้ไม่เกิน 100

ดื่มน้ำอย่างปลอดภัย ควรจำ 3 ข้อนี้

• ใช้น้ำที่เปิดแล้วให้หมดภายใน 7 วัน

• ทำความสะอาดและฆ่าเชื้อภาชนะใส่น้ำเป็นประจำ

• ผู้ที่ดื่มน้ำน้อย ควรเลือกซื้อน้ำขวดเล็ก

3. ลืมปิดฝาขวดซีอิ๊วหลังเปิดใช้

คุณอาจไม่คิดว่า ซีอิ๊วที่เค็มจัดจะเสียหรือมีหนอนได้ แต่ในความจริง จุลชีพบางชนิดสามารถอยู่รอดในสภาพแวดล้อมที่มีเกลือสูงได้ เช่น แบคทีเรียกลุ่ม Bacillus

ยิ่งในครอบครัวที่เลือกซีอิ๊วโซเดียมต่ำหรือผสมน้ำ ความสามารถในการถนอมอาหารก็ยิ่งลดลง งานทดลองพบว่า Bacillus subtilis มักพบในซีอิ๊วที่เสื่อมสภาพ

ยิ่งไปกว่านั้น หากลืมปิดฝาขวด อาจดึงดูดแมลงบางชนิดที่ชอบซีอิ๊ว วางไข่ลงไป ทำให้เกิดหนอนและการปนเปื้อน

วิธีเก็บซีอิ๊วให้ถูกต้อง

• ตรวจสอบฉลาก หากระบุว่าต้องแช่เย็นหลังเปิด ควรเก็บเข้าตู้เย็นทันที

• ใช้เสร็จแล้วปิดฝาให้แน่น อย่าทิ้งเปิดไว้นาน

• หากซีอิ๊วขุ่น มีฟิล์ม หรือกลิ่นฉุน ควรทิ้งทันที

4. เครื่องดื่มที่เปิดแล้ว

จุลชีพอาจเพิ่มจำนวนอย่างรวดเร็วเกินคาด
หลายคนดื่มเครื่องดื่มไม่หมดในครั้งเดียวและเก็บไว้ดื่มต่อ แต่หาก ดื่มจากขวดโดยตรง ต้องระวังอย่างมาก เพราะจุลชีพจากปากและอากาศสามารถปนเปื้อนได้ง่าย

การทดลองในเครื่องดื่ม 16 ชนิด เช่น น้ำผลไม้และกาแฟ พบว่าการดื่มจากปากขวดโดยตรงเพิ่มการปนเปื้อนของจุลชีพอย่างชัดเจน บางชนิดพบเชื้อก่อโรค เช่น E. coli, Staphylococcus aureus และ Bacillus cereus ซึ่งอาจทำให้อาเจียน อาหารเป็นพิษ หรือท้องอักเสบรุนแรง

แม้ไม่ดื่มจากขวดโดยตรง เครื่องดื่มส่วนใหญ่ก็มีการเพิ่มจำนวนจุลชีพอย่างรวดเร็วภายใน 3 วันหลังเปิดฝา

ข้อควรระวัง

• เครื่องดื่มที่ดื่มจากขวดโดยตรง ควรดื่มให้หมดภายใน 1–2 ชั่วโมง

• หากจำเป็นต้องเก็บ ควรปิดฝาให้สนิทและแช่เย็นไม่เกิน 12 ชั่วโมง

• ชา กาแฟ นม และชานมสด จุลชีพเพิ่มเร็วเป็นพิเศษ ควรดื่มให้เร็วที่สุด

5. ยาหยอดตาหลังเปิดใช้

ยาหยอดตาที่เปิดแล้วไม่ควรเก็บไว้ใช้ต่อเป็นเวลานาน มีรายงานผู้หญิงที่สายตาแย่ลงจากการใช้ยาหยอดตาที่หมดอายุหลังเปิด

เมื่อเปิดฝา ยาสัมผัสกับอากาศและผิวหนัง ประสิทธิภาพลดลงและแบคทีเรียสามารถเจริญเติบโตได้ การทดลองเพาะเชื้อจากขวดยาหยอดตาที่เปิดแล้ว พบโคโลนีแบคทีเรียจำนวนมากแทบทุกกรณี

ห้ามใช้ยาหยอดตาที่เปิดเกิน 4 สัปดาห์โดยเด็ดขาด
ยาบางชนิดที่ไม่มีสารกันเสีย อาจใช้ได้เพียง 24 ชั่วโมงเท่านั้น ควรจดจำวันที่เปิดใช้ และทิ้งทันทีเมื่อเกินเวลาที่กำหนด