นักเรียนชายชั้น ม.4 กำลังเรียนพิเศษอยู่ดี ๆ เกิดอาการปวดศีรษะอย่างรุนแรง เมื่อไปโรงพยาบาลจึงรู้ว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมอง: แพทย์เตือน 5 กลุ่มเสี่ยงสูง

วัยรุ่นคนนี้ไม่มีประวัติครอบครัวเกี่ยวกับโรคดังกล่าว และชื่นชอบการออกกำลังกาย แต่ในระหว่างเรียนพิเศษกลับมีอาการของโรคหลอดเลือดสมองอย่างกะทันหัน สาเหตุคือ...

โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) มักถูกมองว่าเป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับผู้สูงอายุมาโดยตลอด แต่ในความเป็นจริง ปัจจุบันโรคนี้ไม่ได้เป็น “โรคเฉพาะของผู้สูงวัย” อีกต่อไป

กรณีหนึ่งที่สื่อในไต้หวัน (จีน) รายงาน ทำให้หลายครอบครัวต้องตกใจ เมื่อวัยรุ่นชายอายุ 16 ปี ซึ่งไม่มีประวัติครอบครัวเกี่ยวกับโรคนี้ และชื่นชอบการเล่นกีฬา จู่ ๆ ก็มีอาการปวดศีรษะอย่างรุนแรง มองเห็นไม่ชัด คลื่นไส้ และอาเจียน ขณะกำลังเรียนพิเศษ หลังจากถูกนำตัวส่งโรงพยาบาลฉุกเฉิน ผลการตรวจพบว่าสมองขาดออกซิเจน และได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมอง

ตามรายงานของ TVBS News Network นักเรียนชายคนนี้มีความสูงประมาณ 170 ซม. น้ำหนัก 50 กก. โดยรวมถือว่ามีสุขภาพแข็งแรง ผลการตรวจอัลตราซาวด์สมองและ MRI พบความเสียหายจากการขาดออกซิเจนในสมอง โชคดีที่หลังการรักษา อาการของเขาคงที่และไม่พบภาวะแทรกซ้อนที่ชัดเจน อย่างไรก็ตาม แพทย์ไม่สามารถระบุสาเหตุที่แน่ชัดได้ จึงจัดอยู่ในกลุ่ม “โรคหลอดเลือดสมองที่ไม่ทราบสาเหตุ” และแนะนำให้หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายที่หนักเกินไป พร้อมทั้งติดตามสุขภาพในระยะยาว

แพทย์โรคหัวใจ หลิน เว่ยเหวิน จากโรงพยาบาลไถอัน (ไต้หวัน, จีน) กล่าวว่า โรคหลอดเลือดสมองในคนอายุน้อยอาจเกี่ยวข้องกับโรคหัวใจ ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด หรือความผิดปกติของหลอดเลือดตั้งแต่กำเนิด

ในทางการแพทย์ โรคหลอดเลือดสมองเกิดขึ้นเมื่อหลอดเลือดในสมองถูกอุดตันหรือแตกอย่างกะทันหัน ทำให้เซลล์สมองขาดออกซิเจนและสารอาหาร และเกิดการตายของเซลล์อย่างรวดเร็ว โรคหลอดเลือดสมองแบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลัก ได้แก่

• โรคหลอดเลือดสมองชนิดขาดเลือด (Ischemic stroke) เกิดจากหลอดเลือดอุดตัน คิดเป็นประมาณ 80% ของผู้ป่วยทั้งหมด

• โรคหลอดเลือดสมองชนิดเลือดออกในสมอง (Hemorrhagic stroke) มักพบในผู้ที่มีความดันโลหิตสูง

• ภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว (Transient ischemic attack) หรือ “สโตรกเล็ก” ซึ่งอาการจะหายไปภายใน 24 ชั่วโมง แต่ถือเป็นสัญญาณเตือนอันตราย

โรคหลอดเลือดสมองมักเกิดขึ้นอย่างกะทันหันโดยไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้า ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้จดจำอาการผ่านหลัก “พูด – ยิ้ม – ยก – โทร” ได้แก่

• พูดลำบาก หรือพูดไม่ชัดอย่างผิดปกติ

• ยิ้มแล้วปากเบี้ยว ใบหน้าบิดเบี้ยวข้างหนึ่ง

• แขน ขา หรือครึ่งซีกของร่างกายอ่อนแรงหรือชา

• หากพบอาการเหล่านี้ ต้องรีบโทรเรียกรถพยาบาลทันที

ในช่วงฤดูหนาว ความเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมองจะเพิ่มขึ้น เนื่องจากอากาศหนาวทำให้หลอดเลือดหดตัว ความดันโลหิตสูงขึ้น และหัวใจต้องทำงานหนักขึ้น นอกจากการรักษาความอบอุ่นและควบคุมโรคประจำตัวแล้ว โภชนาการก็มีบทบาทสำคัญในการป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร PLOS Medicine พบว่า ผู้ที่ดื่มกาแฟและชาวันละ 2–3 แก้ว มีความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมองลดลง 32%

อีกงานวิจัยหนึ่งในวารสาร Age and Ageing ระบุว่า โกโก้ในดาร์กช็อกโกแลตมีสารฟลาโวนอยด์สูง ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงการเสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือดได้ถึง 27%

นอกจากนี้ วารสารของสมาคมโรคหัวใจแห่งสหรัฐอเมริการะบุว่า การเพิ่มโพแทสเซียมในอาหารประมาณ 1.6 กรัมต่อวัน สามารถช่วยลดความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองได้ 21% โดยกล้วยเป็นแหล่งโพแทสเซียมที่หาได้ง่ายและนิยมบริโภค

ผู้เชี่ยวชาญยังเน้นว่า มีกลุ่มคนบางกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงและต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ ได้แก่

• ผู้ที่มี “สามค่าสูง” ได้แก่ ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง และน้ำตาลในเลือดสูง

• ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดสมอง

• ผู้ที่สูบบุหรี่เป็นประจำ

• ผู้ที่มีความผิดปกติของหลอดเลือดสมองตั้งแต่กำเนิด

• ผู้ที่เป็นโรคเบาหวาน

การตระหนักรู้ถึงความเสี่ยงตั้งแต่เนิ่น ๆ และการรักษาวิถีชีวิตที่มีสุขภาพดี ถือเป็นกุญแจสำคัญในการป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง แม้ในผู้ที่ยังอายุน้อยก็ตาม