กานพลู (หรือที่เรียกว่า ดอกกานพลู) มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Syzygium aromaticum จัดอยู่ในวงศ์ Myrtaceae เป็นไม้ยืนต้นที่มีความสูงได้ประมาณ 20 เมตร ชื่อ “กานพลู” มาจากลักษณะของดอกตูมที่เมื่อนำมาเก็บเกี่ยวและตากแห้งแล้วจะมีรูปร่างคล้ายตะปูและมีกลิ่นหอม จึงได้รับชื่อนี้ กานพลูมีถิ่นกำเนิดในประเทศอินโดนีเซีย และถูกนำมาใช้เป็นเครื่องเทศในวัฒนธรรมอาหารของหลายประเทศทั่วโลก

กานพลูมักปลูกเพื่อเก็บเกี่ยวดอก นำมาใช้เป็นเครื่องเทศและสมุนไพรสำหรับดูแลสุขภาพ ส่วนที่นิยมใช้มากที่สุดคือดอกตูม เนื่องจากมีน้ำมันหอมระเหยอยู่ในปริมาณสูง นอกจากจะช่วยเพิ่มกลิ่นหอมและรสชาติให้กับอาหารแล้ว กานพลูยังถูกนำมาใช้ในตำรับสมุนไพรต่าง ๆ อีกด้วย

ประโยชน์ต่อสุขภาพของกานพลู

นอกจากช่วยเพิ่มความหอมให้กับอาหารแล้ว กานพลูยังมีประโยชน์ต่อสุขภาพหลายประการ ได้แก่

ดูแลสุขภาพช่องปาก

กานพลูช่วยบรรเทาอาการปวดฟันและลดการสะสมของคราบแบคทีเรียบนฟัน เนื่องจากมีสารยูจีนอล (Eugenol) ซึ่งเป็นสารสำคัญที่มีคุณสมบัติต้านเชื้อแบคทีเรียและต้านการอักเสบ

ช่วยผ่อนคลายความเครียด

น้ำมันหอมระเหยจากกานพลูมีกลิ่นหอมที่ช่วยให้รู้สึกผ่อนคลาย ลดความตึงเครียด และช่วยฟื้นฟูสภาพจิตใจจากความเหนื่อยล้า

มีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย

สารสกัดจากกานพลูและน้ำมันกานพลูมีคุณสมบัติในการยับยั้งการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์หลายชนิด จึงได้รับความสนใจในงานวิจัยด้านสุขภาพ

ช่วยบรรเทาอาการปวดศีรษะ

กานพลูมีสารยูจีนอลในปริมาณสูง ซึ่งมีคุณสมบัติช่วยลดความรู้สึกเจ็บปวดและให้ความรู้สึกชาเฉพาะที่ จึงอาจช่วยบรรเทาอาการปวดศีรษะได้

ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด

มีการศึกษาบางส่วนที่พบว่ากานพลูอาจช่วยสนับสนุนการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และเป็นประโยชน์ต่อผู้ที่ต้องการดูแลสุขภาพด้านนี้

ตำรับสมุนไพรจากกานพลู

1. ตำรับสำหรับผื่นผิวหนัง

นำกานพลูในปริมาณพอเหมาะแช่ในแอลกอฮอล์ 75% ปริมาณ 100 มิลลิลิตร เป็นเวลา 48 ชั่วโมง จากนั้นกรองกากออก ใช้น้ำยาที่ได้ทาบริเวณผิวหนัง วันละ 3 ครั้ง

2. ตำรับสำหรับแผลบริเวณหัวนม

ใช้ดอกกานพลูแห้ง 10–20 ดอก บดเป็นผงละเอียด ผสมกับน้ำมันงาหรือน้ำมันมะพลับ แล้วนำไปทาบริเวณที่มีแผล วันละ 2–3 ครั้ง

3. ตำรับสำหรับอาการไม่สบายทางกระเพาะอาหาร

สูตรที่ 1:
ใช้กานพลู 4 กรัม ร่วมกับสมุนไพรจีนชนิดอื่นตามตำรับ บดเป็นผงละเอียด รับประทานครั้งละ 3–6 กรัม กับน้ำอุ่น วันละ 2–3 ครั้ง

สูตรที่ 2:
ใช้กานพลู 30 กรัม ผสมกับส่วนประกอบอื่นตามตำรับ บดเป็นผงและแบ่งเป็นซองละ 6 กรัม รับประทานครั้งละ 1 ซอง วันละ 2–3 ครั้ง

4. ตำรับสำหรับอาการสะอึก อาเจียน และแหวะนมในเด็ก

สูตรที่ 1:
ใช้กานพลู 3 กรัม ร่วมกับสมุนไพรอื่น ต้มดื่มวันละ 1 ชุดยา

สูตรที่ 2:
ใช้กานพลู 3 กรัม กระวาน 5 กรัม และสมุนไพรอื่น บดเป็นผง รับประทานครั้งละ 2–4 กรัม วันละ 2–3 ครั้ง

5. ตำรับสำหรับฝีหรือการอักเสบของผิวหนัง

ใช้กานพลูร่วมกับยอดเตยทะเลในอัตราส่วน 1:2 ตำให้ละเอียดแล้วพอกบริเวณที่มีอาการ

6. ตำรับบรรเทาอาการคัดจมูก ปวดศีรษะ และหวัด

ใช้น้ำมันกานพลูร่วมกับการบูร อบเชย สะระแหน่ กระวาน และโป๊ยกั๊ก ต้มเป็นยาหม่อง แล้วทาบริเวณจมูก ขมับ หรือท้ายทอย

7. ตำรับสำหรับดูแลระบบทางเดินหายใจส่วนบน

ผสมน้ำมันกานพลูกับสมุนไพรและสารประกอบอื่น ๆ แล้วนำไปสูดดมไอน้ำ ช่วยให้หายใจสะดวกขึ้น และใช้กลั้วคอได้

8. ตำรับบรรเทาอาการปวดเมื่อย

ใช้กานพลู 20 กรัม การบูร 12 กรัม และแอลกอฮอล์ 90% ปริมาณ 250 มิลลิลิตร แช่ทิ้งไว้ 7 วัน จากนั้นนำมาทาถูนวดบริเวณที่มีอาการ วันละ 1–2 ครั้ง

9. ตำรับลดกลิ่นปาก

ใช้ดอกกานพลู 1 ดอก ทุบพอแตกแล้วเคี้ยวหรืออมไว้ในปาก

10. ตำรับสำหรับอาการแพลงและเคลื่อนของข้อต่อ

ใช้กานพลูร่วมกับสมุนไพรหลายชนิด บดให้ละเอียด คั่วอุ่น แล้วห่อด้วยผ้าสะอาดประคบบริเวณที่บาดเจ็บ

11. ตำรับสำหรับอาการไอเรื้อรังร่วมกับคลื่นไส้

ใช้กานพลูและสมุนไพรอื่นบดเป็นผง รับประทานร่วมกับน้ำต้มโสม

12. ตำรับช่วยบรรเทาอาการอาหารไม่ย่อย ปวดท้อง และท้องเสีย

ใช้กานพลู 2 กรัม กระวาน 6 กรัม และสมุนไพรอื่น บดเป็นผง รับประทานครั้งละ 2–4 กรัม วันละ 2–3 ครั้ง

13. ตำรับสำหรับอาการสะอึก แน่นหน้าอก และอาเจียน

ใช้กานพลูร่วมกับขิงสดและสมุนไพรอื่น ต้มกับน้ำจนเหลือประมาณ 50 มิลลิลิตร แล้วดื่มขณะอุ่น

14. ตำรับสำหรับอาการรับประทานอาหารแล้วอาเจียน

บดดอกกานพลู 15 ดอกเป็นผง ผสมกับน้ำอ้อยและน้ำขิง ปั้นเป็นเม็ดขนาดเล็ก แล้วอมกลืนช้า ๆ

15. ตำรับสำหรับอาการคลื่นไส้อาเจียน

ใช้ดอกกานพลู 14 ดอก ต้มกับเหล้าขาว ดื่มขณะอุ่น

16. ตำรับสำหรับฝีและแผลอักเสบ

บดกานพลูเป็นผงละเอียดแล้วพอกบริเวณที่มีอาการ จากนั้นปิดด้วยผ้าพันแผล

17. ตำรับสำหรับอาการเจ็บหน้าอกเรื้อรัง

ใช้กานพลูร่วมกับอบเชย บดเป็นผง แล้วรับประทานกับเหล้าอุ่นก่อนอาหาร วันละครั้ง

18. ตำรับแก้อาการสะอึก

ใช้กานพลูร่วมกับสมุนไพรอื่นตามตำรับ ต้มดื่มตลอดทั้งวัน

19. ตำรับสำหรับอาการท้องเสียในเด็ก

ใช้กานพลู 1.5 กรัม และอบเชย 3 กรัม บดเป็นผง ผสมน้ำให้เป็นเนื้อครีม แล้วทาบริเวณสะดือ

20. ตำรับบรรเทาอาการปวดฟัน

ใช้กานพลู 4 กรัม ร่วมกับสมุนไพรอื่น ต้มกับน้ำประมาณ 15 นาที กรองเอากากออก แล้วอมไว้ในปากสักครู่ก่อนบ้วนทิ้ง