ชะพลู (Piper sarmentosum) เป็นพืชล้มลุกอายุหลายปี ลำต้นมีข้อและร่องตามยาว ใบเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปหัวใจ สีเขียวเข้ม ผิวใบเป็นมัน ดอกออกตามซอกใบเป็นช่อเชิงลด โดยดอกเพศผู้และดอกเพศเมียอยู่คนละต้น ผลมีลักษณะเป็นผลสด ภายในมีเมล็ด 1 เมล็ด

ชะพลูมักขึ้นตามธรรมชาติในพื้นที่ชุ่มชื้น ริมลำธาร และพบได้ทั่วไปในเวียดนาม จีน และลาว

ตามศาสตร์การแพทย์แผนตะวันออก ชะพลูมีรสเผ็ดเล็กน้อย มีฤทธิ์อุ่น ช่วยให้ร่างกายอบอุ่น ขับลม บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ คลื่นไส้อาเจียน ลดอาการปวด รวมถึงช่วยบรรเทาอาการปวดหลัง ปวดขา และอาการน้ำมูกไหลเรื้อรัง

ภูมิปัญญาพื้นบ้านนิยมใช้ใบชะพลูเพียงอย่างเดียว หรือใช้ร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่น เช่น รากหญ้าเอ็นยืด ใบเสลดพังพอน หรือรากส้มโอ ต้มดื่มหรือนำมาแช่มือแช่เท้า เพื่อช่วยบรรเทาอาการปวดข้อ ปวดกระดูก ปวดหน้าอก ปวดท้องจากความเย็น รวมถึงอาการเหงื่อออกที่มือและเท้า ฝี ปวดศีรษะ และปวดฟัน

ใบชะพลูสามารถรับประทานได้ทั้งแบบสด แบบตากแห้ง หรืออบแห้ง โดยแนะนำให้รับประทานประมาณ 50–100 กรัมต่อวัน

ในช่วงหลัง ยังมีผู้ป่วยโรคเกาต์จำนวนหนึ่งที่นิยมรับประทานอาหารที่มีใบชะพลูเป็นส่วนประกอบ ตามประสบการณ์ที่บอกเล่าต่อกันมา

วิธีปลูกชะพลู

ชะพลูสามารถปลูกได้ตลอดทั้งปี และเจริญเติบโตได้ในดินหลายประเภท แต่จะเติบโตได้ดีที่สุดในดินที่มีอินทรียวัตถุและธาตุอาหารสูง

แนะนำให้ยกร่องปลูกสูงประมาณ 15 เซนติเมตร กว้าง 1.2 เมตร และเว้นระยะระหว่างร่องประมาณ 30 เซนติเมตร

เลือกต้นพันธุ์ที่แข็งแรง ใบเขียวเป็นมัน และมีใบขนาดใหญ่ จากนั้นตัดลำต้นเป็นท่อนยาวประมาณ 20–30 เซนติเมตร แล้วปักชำลงในแปลง โดยฝังลำต้นประมาณ 2 ใน 3 ของความยาวทั้งหมด

หลังปลูกควรรดน้ำให้ชุ่ม และรดน้ำวันละ 2 ครั้ง เพื่อรักษาความชื้น

สำหรับพื้นที่ 1,000 ตารางเมตร สามารถใส่ปุ๋ยดังนี้

• ปุ๋ยคอกสลายตัวดี 1.5 ตัน
• ปุ๋ยฟอสเฟต 35 กิโลกรัม
• ปุ๋ยยูเรีย 10–12 กิโลกรัม (ใส่เป็นปุ๋ยบำรุง)

การใช้ชะพลูตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน

บรรเทาอาการปวดข้อและปวดกระดูก

สูตรที่ 1

• ใบชะพลู 20 กรัม
• เถาเอ็นอ่อน 12 กรัม
• สมุนไพรตำแย 16 กรัม

ต้มกับน้ำ 400 มิลลิลิตร จนเหลือ 100 มิลลิลิตร แล้วแบ่งดื่มตลอดวัน ติดต่อกันประมาณ 1 สัปดาห์

สูตรที่ 2

• ใบชะพลู 15 กรัม
• รากต้นว่านงาช้าง 15 กรัม
• รากหญ้าเจ้าชู้ 15 กรัม
• รากส้มโอ 15 กรัม

หั่นเป็นชิ้นบาง ๆ คั่วพอหอม แล้วต้มกับน้ำ 600 มิลลิลิตร จนเหลือ 200 มิลลิลิตร แบ่งดื่มวันละ 3 ครั้ง ติดต่อกันประมาณ 1 สัปดาห์

หรือใช้

• ใบชะพลูแห้ง 5–10 ใบ
• หรือใบชะพลูสด 15–30 กรัม

ต้มกับน้ำ แล้วแบ่งดื่มวันละ 2–3 ครั้ง ติดต่อกันประมาณ 1 สัปดาห์

ใช้ดูแลสุขอนามัยบริเวณจุดซ่อนเร้นตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน

เตรียม

• ใบชะพลู 50 กรัม
• ขมิ้น 40 กรัม
• สารส้ม 20 กรัม

เติมน้ำให้ท่วมสมุนไพรประมาณสองข้อนิ้วมือ ต้มจนเดือด แล้วเคี่ยวต่อด้วยไฟอ่อนประมาณ 10–15 นาที

กรองเอาน้ำใสส่วนหนึ่งไว้ใช้ล้างภายนอก ส่วนสมุนไพรที่เหลือสามารถนำมาต้มต่อเพื่อใช้ไอน้ำอบตามวิธีพื้นบ้าน

หมายเหตุ: ข้อมูลเกี่ยวกับสรรพคุณและตำรับสมุนไพรข้างต้นเป็นการใช้ตามภูมิปัญญาแพทย์แผนโบราณ ไม่ใช่ข้อยืนยันทางการแพทย์ หากมีอาการเจ็บป่วยหรือโรคประจำตัว ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อนนำไปใช้.