ผักที่ขึ้นเองตามริมทางหรือในสวนมักถูกมองว่าเป็นเพียงวัชพืชและถูกถอนทิ้ง แต่แท้จริงแล้ว ผักพื้นบ้านหลายชนิดมีคุณค่าทางโภชนาการสูง และมีสารพฤกษเคมีที่นักวิจัยกำลังศึกษา หนึ่งในนั้นคือ ผักเบี้ยใหญ่ (Purslane) ซึ่งพบได้ทั่วไปในประเทศไทย

ผักเบี้ยใหญ่อุดมไปด้วยวิตามินเอ วิตามินซี วิตามินอี โฟเลต แมกนีเซียม โพแทสเซียม ใยอาหาร และกรดไขมันโอเมกา-3 ชนิด ALA ซึ่งพบได้ในปริมาณค่อนข้างสูงเมื่อเทียบกับผักหลายชนิด นอกจากนี้ยังมีสารต้านอนุมูลอิสระ เช่น ฟลาโวนอยด์ โพลีฟีนอล และเบตาเลน ที่ช่วยปกป้องเซลล์จากความเสียหายของอนุมูลอิสระ

งานวิจัยในระดับห้องปฏิบัติการและสัตว์ทดลองพบว่า สารออกฤทธิ์บางชนิดในผักเบี้ยใหญ่อาจมีศักยภาพในการยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งบางชนิด และช่วยลดการอักเสบของร่างกาย อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษาเหล่านี้ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าการรับประทานผักเบี้ยใหญ่จะป้องกันหรือรักษาโรคมะเร็งในมนุษย์ได้ เพราะยังต้องอาศัยการศึกษาทางคลินิกเพิ่มเติม

ผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการแนะนำว่า การรับประทานผักหลากหลายชนิดเป็นประจำ มีส่วนช่วยให้ร่างกายได้รับวิตามิน แร่ธาตุ และสารพฤกษเคมีที่แตกต่างกัน ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของรูปแบบการรับประทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพ

หากต้องการนำผักเบี้ยใหญ่มาประกอบอาหาร ควรเลือกต้นที่ปลูกในพื้นที่สะอาด ห่างจากถนนหรือแหล่งปนเปื้อน ล้างให้สะอาดก่อนนำไปปรุง สามารถนำไปผัด ลวก แกง หรือนำมารับประทานสดร่วมกับอาหารได้

ผู้เชี่ยวชาญยังเตือนว่า ไม่ควรเก็บผักที่ขึ้นตามริมถนน พื้นที่อุตสาหกรรม หรือบริเวณที่อาจปนเปื้อนสารเคมีและโลหะหนัก เพราะอาจก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อสุขภาพมากกว่าประโยชน์ที่ได้รับ

แม้ผักเบี้ยใหญ่จะเป็นผักพื้นบ้านที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูง และมีงานวิจัยที่น่าสนใจเกี่ยวกับสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ แต่ ยังไม่มีผักชนิดใดที่ได้รับการพิสูจน์ว่าสามารถยับยั้งหรือรักษาโรคมะเร็งในมนุษย์ได้โดยตรง

การลดความเสี่ยงของโรคมะเร็งควรอาศัยการรับประทานอาหารที่สมดุล เน้นผักและผลไม้หลากหลายชนิด ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ควบคุมน้ำหนัก งดสูบบุหรี่ จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์ และเข้ารับการตรวจคัดกรองตามคำแนะนำของแพทย์ ซึ่งเป็นแนวทางที่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับมากที่สุดในปัจจุบัน