คุณเคยรีบกินน้ำแข็งไส ไอศกรีม หรือดื่มน้ำเย็นจัด แล้วจู่ ๆ ก็รู้สึกปวดจี๊ดลึกเข้าไปในศีรษะหรือไม่?

ไอศกรีมถือเป็นของหวานยอดนิยมในวันที่อากาศร้อนจัด (หรือแม้แต่ช่วงหน้าหนาวที่อากาศกลับร้อนเหมือนหน้าร้อนก็เช่นกัน) คำแรกให้ความรู้สึกหวานและเย็นสดชื่นไปทั่วร่างกาย คำที่สองฟันเริ่มรู้สึกเสียว และเมื่อกัดคำที่สาม ความปวดจี๊ดก็แล่นขึ้นไปถึงศีรษะ จนหลายคนต้องหยุดแล้วค่อย ๆ กินต่อ

ความจริงแล้ว ไม่ใช่แค่ไอศกรีมเท่านั้น อาหารหรือเครื่องดื่มที่เย็นจัดทุกชนิด หากรับประทานหรือดื่มเร็วเกินไป ก็สามารถทำให้เกิดอาการลักษณะเดียวกันได้

สมองของเราปวดจริงหรือเมื่อกินของเย็น?

คำตอบคือ ไม่ใช่

สมองไม่ได้รับความเย็นโดยตรง และแทบไม่สามารถรับรู้ความเจ็บปวดได้ เพราะเนื้อสมองมีตัวรับความเจ็บปวดอยู่เพียงเล็กน้อย

ในความเป็นจริง ศัลยแพทย์สามารถผ่าตัดสมองขณะที่ผู้ป่วยยังรู้สึกตัวได้ โดยใช้เพียงยาชาเฉพาะบริเวณหนังศีรษะ กะโหลก และเนื้อเยื่อรอบ ๆ เนื่องจากสมองเองไม่ใช่ต้นกำเนิดของความเจ็บปวด

นักประสาทวิทยาอธิบายว่า อาการที่เรียกว่า "ปวดจี๊ดจากของเย็น" (Brain Freeze) คืออาการปวดศีรษะที่เกิดจากการรับประทานหรือสูดอากาศเย็นจัด

เมื่ออาหาร เครื่องดื่ม หรืออากาศเย็นสัมผัสบริเวณเพดานปากหรือผนังคอด้านหลัง ก็อาจกระตุ้นให้เกิดอาการดังกล่าวได้

ความเชื่อมโยงกับโรคไมเกรน

ผู้ที่มีอาการปวดจี๊ดจากของเย็นบ่อยครั้ง มักมีแนวโน้มเป็นไมเกรนมากกว่าคนทั่วไป

งานวิจัยหนึ่งได้เปรียบเทียบผู้ที่เป็นไมเกรนกับผู้ที่มีอาการปวดศีรษะชนิดอื่น พบว่า

• ภายในเวลา 90 วินาที ผู้ป่วยไมเกรน 74% รายงานว่ารู้สึกปวดบริเวณขมับ
• ในกลุ่มที่มีประวัติปวดศีรษะแต่ไม่ใช่ไมเกรน พบอาการดังกล่าว 32%
• ส่วนผู้ที่ไม่เคยมีประวัติปวดศีรษะ มีเพียง 12% ที่เกิดอาการปวดจี๊ดจากการทดลองเดียวกัน

ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่า อาการ Brain Freeze และไมเกรนอาจมีความเกี่ยวข้องกัน

ทำไมการกินไอศกรีมจึงทำให้ปวดศีรษะ?

นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่า ทั้งอาการไมเกรนและอาการปวดจี๊ดจากของเย็นอาจเกี่ยวข้องกับกลไกเดียวกัน

เส้นประสาทสมองคู่ที่ 5 หรือ เส้นประสาทไตรเจมินัล (Trigeminal nerve) มีหน้าที่ส่งข้อมูลความรู้สึกจากใบหน้าและศีรษะไปยังระบบประสาทส่วนกลาง

ในบางคน เส้นประสาทนี้มีความไวต่อสิ่งกระตุ้นมากกว่าปกติ แม้ความเย็นเพียงเล็กน้อยก็สามารถกระตุ้นให้เกิดอาการปวดศีรษะได้

นักวิจัยเชื่อว่าเรื่องนี้อาจเกี่ยวข้องกับสารเคมีชนิดหนึ่งที่เรียกว่า CGRP (Calcitonin Gene-Related Peptide) ซึ่งถูกหลั่งจากเซลล์ประสาทของเส้นประสาทไตรเจมินัล และสารชนิดนี้ก็มีบทบาทสำคัญในการเกิดไมเกรนเช่นกัน

แม้ว่านักวิทยาศาสตร์จะทราบว่าเส้นประสาทไตรเจมินัลเกี่ยวข้องกับอาการปวดศีรษะหลายประเภท แต่สาเหตุที่ทำให้เรารับรู้ความเจ็บปวดบริเวณหน้าผากและขมับยังคงเป็นประเด็นที่ต้องศึกษาต่อไป

มีวิธีป้องกันอาการนี้หรือไม่?

ข่าวดีคือ อาการ Brain Freeze มักเกิดขึ้นเพียงช่วงสั้น ๆ และหายไปเอง

วิธีที่หลายคนใช้แล้วได้ผล เช่น ใช้ลิ้นแตะเพดานปาก เพื่อช่วยเพิ่มอุณหภูมิบริเวณที่ถูกความเย็นกระตุ้น

แม้ว่าปัจจุบันจะยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดทั้งหมด แต่มีงานวิจัยระบุว่า ระยะเวลาของอาการปวดขึ้นอยู่กับพื้นที่ในช่องปากที่สัมผัสกับความเย็น

ดังนั้น หากต้องการลดโอกาสเกิดอาการปวดจี๊ดจากของเย็น วิธีที่ดีที่สุดคือ รับประทานไอศกรีมหรือดื่มเครื่องดื่มเย็น ๆ อย่างช้า ๆ และกินทีละคำเล็ก ๆ เพื่อให้ร่างกายมีเวลาปรับตัวต่ออุณหภูมิที่ลดลงอย่างรวดเร็ว.