ช่วงหน้าฝนหรืออากาศร้อนชื้น หลายบ้านต้องเจอกับปัญหา “ยุงบุกบ้าน” โดยเฉพาะช่วงหัวค่ำและกลางคืน แค่เปิดประตูหรือหน้าต่างเพียงไม่นาน ยุงก็อาจบินเข้ามารบกวนจนต้องตื่นขึ้นมากลางดึก

บางคนใช้สเปรย์กำจัดแมลงหรือผลิตภัณฑ์ไล่ยุงเป็นประจำ แต่หากไม่อยากให้ภายในบ้านมีกลิ่นสารเคมีแรง ๆ ยังมีสมุนไพรใกล้ตัวชนิดหนึ่งที่หลายคนนิยมนำมาใช้ นั่นคือ “ใบโกฐจุฬาลัมพา หรือมักเวิร์ต (mugwort)”

สมุนไพรกลุ่ม Artemisia มีกลิ่นเฉพาะตัวจากสารระเหยตามธรรมชาติ จึงถูกนำมาใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้านหลายพื้นที่ อย่างไรก็ตาม หากต้องการป้องกันโรคจากยุงอย่างจริงจัง ไม่ควรใช้สมุนไพรแทนมุ้งหรือผลิตภัณฑ์ไล่ยุงที่ผ่านการรับรองทั้งหมด

1. ใช้ใบแห้งรมกลิ่นบริเวณบ้าน

นำใบที่ตากแห้งแล้วมาขยำหรือรวมเป็นกำเล็ก ๆ ใส่ในภาชนะทนไฟ เช่น ชามเซรามิก จากนั้นจุดให้เกิดควันเล็กน้อย แล้วนำไปวางในบริเวณที่ยุงมักบินเข้ามา

กลิ่นจากใบสมุนไพรจะกระจายไปในอากาศ ซึ่งอาจช่วยรบกวนยุงและแมลงบางชนิดได้

แต่สิ่งสำคัญคือ ต้องเปิดประตูหรือหน้าต่างให้อากาศถ่ายเท ห้ามรมควันในห้องปิด และห้ามทิ้งไฟไว้โดยไม่มีคนดูแล โดยเฉพาะบ้านที่มีเด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่ไวต่อควัน ควรหลีกเลี่ยงวิธีนี้

2. ต้มน้ำสมุนไพร ใช้เช็ดพื้นบ้าน

อีกหนึ่งวิธีง่าย ๆ คือ นำใบสดหรือใบแห้งประมาณ 1 กำมือใส่ภาชนะ จากนั้นเติมน้ำร้อนและแช่ทิ้งไว้จนกลิ่นและสารจากใบกระจายออกมา

รอให้น้ำเย็น กรองเอาเศษใบออก แล้วนำน้ำที่ได้ไปผสมกับน้ำสำหรับเช็ดพื้น

กลิ่นสมุนไพรอ่อน ๆ ที่หลงเหลืออยู่ภายในบ้านอาจช่วยลดกลิ่นไม่พึงประสงค์ และเป็นอีกวิธีที่คนโบราณนิยมนำมาใช้ในช่วงที่มีแมลงรบกวนมาก

ก่อนใช้กับพื้นไม้หรือวัสดุพิเศษ ควรทดลองเช็ดในพื้นที่เล็ก ๆ ก่อน เพื่อป้องกันคราบหรือความเสียหาย

3. ทำน้ำสมุนไพรสำหรับฉีดพ่นบริเวณบ้าน

นำใบมาแช่ในน้ำร้อนประมาณ 20-30 นาที จากนั้นกรองเอาเฉพาะน้ำ รอให้เย็นสนิท แล้วเทใส่ขวดสเปรย์สะอาด

สามารถนำไปฉีดพ่นตามมุมห้อง ใต้โต๊ะ บริเวณใกล้ประตู หรือจุดที่มักพบยุง

ควรทำในปริมาณเล็กน้อยและเก็บในตู้เย็น เพราะน้ำสมุนไพรที่ทำเองไม่มีสารกันเสีย หากมีกลิ่นหรือสีเปลี่ยนผิดปกติควรทิ้งทันที

ไม่แนะนำให้ฉีดลงบนผิวหนังโดยตรงโดยไม่ทดสอบการแพ้ก่อน โดยเฉพาะในเด็กเล็กหรือผู้ที่มีผิวบอบบาง

4. ใส่ใบแห้งในถุงผ้า วางตามมุมบ้าน

หากไม่ต้องการจุดไฟ วิธีที่ง่ายกว่าคือ นำใบที่ตากจนแห้งสนิทใส่ถุงผ้าบาง ๆ แล้ววางไว้ใกล้หน้าต่าง ประตู หรือบริเวณหัวเตียง

กลิ่นเฉพาะของสมุนไพรจะค่อย ๆ กระจายออกมา วิธีนี้ไม่มีควันและใช้งานสะดวกกว่า แต่ควรเปลี่ยนใบใหม่เมื่อกลิ่นเริ่มจางหรือพบความชื้นและเชื้อรา

บางคนนิยมนำใบแห้งใส่ไว้ในหมอนสมุนไพร เพราะชื่นชอบกลิ่นของมันและรู้สึกผ่อนคลาย อย่างไรก็ตาม ผลต่อการนอนหลับอาจแตกต่างกันในแต่ละคน

5. ใช้น้ำต้มใบแช่เท้า ก่อนเข้านอน

ตามภูมิปัญญาสมุนไพร มีการนำพืชกลุ่มนี้มาต้มน้ำสำหรับแช่เท้า โดยใช้น้ำอุ่นในอุณหภูมิที่สบาย แช่ประมาณ 10-15 นาที

ความอุ่นของน้ำอาจช่วยให้รู้สึกผ่อนคลายหลังจากเหนื่อยมาทั้งวัน ส่วนกลิ่นสมุนไพรจะติดผิวเพียงช่วงเวลาหนึ่ง

อย่างไรก็ตาม ยังไม่ควรถือว่าการแช่เท้าด้วยใบสมุนไพรสามารถป้องกันยุงกัดได้อย่างแน่นอน

อยากให้ยุงในบ้านลดลง ต้องจัดการที่ “แหล่งเพาะพันธุ์” ด้วย

แม้กลิ่นสมุนไพรบางชนิดอาจช่วยรบกวนยุงได้ แต่หากรอบบ้านยังมีน้ำขัง ยุงก็สามารถกลับมาเพิ่มจำนวนได้อย่างรวดเร็ว

ควรเทน้ำที่ขังในจานรองกระถางต้นไม้ ถัง ภาชนะ หรือของใช้ที่วางกลางแจ้ง ปิดภาชนะเก็บน้ำให้มิดชิด และตรวจสอบมุมอับรอบบ้านเป็นประจำ

สำหรับพื้นที่ที่มีความเสี่ยงโรคจากยุง การนอนในมุ้ง ติดมุ้งลวด และใช้สารไล่ยุงที่มีประสิทธิภาพตามฉลาก ยังคงเป็นวิธีป้องกันที่น่าเชื่อถือกว่า

ดังนั้น หากบ้านไหนมียุงเยอะ ลองนำสมุนไพรกลิ่นเฉพาะชนิดนี้มาใช้เป็น ตัวช่วยเสริม ได้ วิธีทำง่าย ต้นทุนไม่สูง และไม่จำเป็นต้องพ่นสารเคมีแรงทั่วบ้าน แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือ ต้องกำจัดน้ำขังและป้องกันไม่ให้ยุงเข้าบ้านตั้งแต่ต้นทาง.