ตับสามารถถูกทำลายอย่างเงียบ ๆ เป็นเวลานาน โดยสัญญาณเตือนในระยะแรกมักคล้ายกับปัญหาสุขภาพทั่วไป จึงทำให้หลายคนละเลย

ตับทำหน้าที่สำคัญหลายร้อยอย่าง ไม่ว่าจะเป็นการกำจัดสารพิษ ช่วยย่อยอาหาร สะสมสารอาหาร และผลิตโปรตีนที่จำเป็นต่อร่างกาย แต่เมื่อเริ่มเกิดความเสียหาย อวัยวะนี้มักไม่แสดงอาการชัดเจนในระยะแรก

นพ.สุเรช รากาวายาห์ (Suresh Raghavaiah) ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคตับ ระบบทางเดินน้ำดี ตับอ่อน และการปลูกถ่ายอวัยวะ โรงพยาบาลอพอลโล ประเทศอินเดีย กล่าวว่า หลายคนยังเข้าใจว่าโรคตับมักเกิดกับผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นหลัก แต่ในความเป็นจริง โรคไขมันพอกตับที่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของระบบเผาผลาญ (MASLD) ซึ่งเดิมเรียกว่าโรคไขมันพอกตับที่ไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์ กำลังเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของภาวะตับเสียหาย

ภาวะดังกล่าวมีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับโรคอ้วน โรคเบาหวาน การรับประทานอาหารที่ไม่เหมาะสม และการขาดการออกกำลังกาย

แพทย์ระบุว่า เมื่อเริ่มมีอาการ เช่น อ่อนเพลีย ตับอาจได้รับความเสียหายไปแล้วถึง 60-70% เพราะตับสามารถทำงานต่อได้แม้จะถูกทำลายเป็นวงกว้างก่อนที่ร่างกายจะส่งสัญญาณเตือนอย่างชัดเจน

8 สัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม

1. อ่อนเพลียเรื้อรัง

ความเหนื่อยล้าที่เกิดจากโรคตับมักไม่ดีขึ้น แม้จะพักผ่อนหรือได้นอนอย่างเพียงพอ ผู้ป่วยอาจรู้สึกว่ากิจวัตรประจำวันกลายเป็นเรื่องหนักกว่าปกติ

2. คันตามผิวหนังโดยไม่ทราบสาเหตุ

หากมีอาการคันเรื้อรังโดยไม่มีผื่น อาจเกี่ยวข้องกับการไหลเวียนของน้ำดีที่ผิดปกติ เมื่อน้ำดีไหลเวียนไม่ดี เกลือน้ำดีอาจสะสมในกระแสเลือดและกระตุ้นปลายประสาทใต้ผิวหนัง หากใช้ครีมหรือยาแก้แพ้แล้วอาการไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์

3. ปวดหรือรู้สึกแน่นบริเวณชายโครงขวา

ตับอยู่บริเวณด้านขวาใต้ชายโครง ความเสียหายในระยะเริ่มต้นอาจทำให้รู้สึกหนัก แน่น หรือปวดตื้อ ๆ หลายคนมักเข้าใจผิดว่าเป็นอาการท้องอืด อาหารไม่ย่อย หรือกล้ามเนื้ออักเสบ

4. เท้าหรือข้อเท้าบวม

เมื่อโรคดำเนินไป ตับอาจผลิตอัลบูมินได้น้อยลง ซึ่งเป็นโปรตีนที่ช่วยรักษาสมดุลของของเหลวในหลอดเลือด เมื่ออัลบูมินลดลง ของเหลวจึงรั่วออกสู่เนื้อเยื่อ ทำให้เกิดอาการบวมที่เท้าและข้อเท้า

5. ปัสสาวะสีเข้มหรืออุจจาระสีซีด

หากปัสสาวะมีสีเข้มคล้ายชาดำ แม้ดื่มน้ำเพียงพอ อาจเป็นสัญญาณว่าร่างกายมีบิลิรูบินสูง ส่วนอุจจาระที่มีสีซีดหรือสีคล้ายดินเหนียว อาจเกี่ยวข้องกับการไหลเวียนของน้ำดีที่ผิดปกติ ซึ่งควรได้รับการตรวจ เพราะอาจบ่งชี้ถึงโรคของตับหรือทางเดินน้ำดี

6. เบื่ออาหารและคลื่นไส้บ่อย

การอักเสบหรือความเสียหายของตับอาจส่งผลต่อระบบย่อยอาหาร หากรับประทานอาหารได้น้อยต่อเนื่องหลายวัน หรือมีน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ควรเข้ารับการตรวจ

7. ฟกช้ำง่ายหรือเลือดหยุดไหลช้า

ตับมีหน้าที่สร้างโปรตีนหลายชนิดที่จำเป็นต่อการแข็งตัวของเลือด เมื่อการทำงานของตับลดลง ร่างกายอาจเกิดรอยฟกช้ำได้ง่าย แม้กระแทกเพียงเล็กน้อย หรือใช้เวลานานกว่าปกติในการห้ามเลือด

8. ตาเหลืองหรือผิวเหลือง

นี่เป็นสัญญาณที่คนส่วนใหญ่คุ้นเคย แต่เมื่ออาการตัวเหลืองหรือตาเหลืองปรากฏขึ้น ความเสียหายของตับมักอยู่ในระยะที่โรคลุกลามแล้ว

แพทย์อธิบายว่า ตับสามารถเสียหายเป็นวงกว้างได้ก่อนที่จะเกิดอาการอย่างตัวเหลือง ดังนั้น การตรวจสุขภาพเป็นประจำจึงมีความสำคัญอย่างมาก โดยเฉพาะผู้ที่เป็นโรคเบาหวาน โรคอ้วน หรือมีปัจจัยเสี่ยงด้านระบบเผาผลาญ

ตรวจพบเร็ว ตับยังมีโอกาสฟื้นตัว

ผู้เชี่ยวชาญระบุว่า ความเสียหายของตับบางประเภทสามารถฟื้นตัวได้ หากตรวจพบและรักษาตั้งแต่ระยะแรก โดยเฉพาะโรคไขมันพอกตับระยะเริ่มต้นและภาวะพังผืดในตับระยะไม่รุนแรง ซึ่งสามารถดีขึ้นได้ด้วยการควบคุมน้ำหนัก ออกกำลังกายสม่ำเสมอ รับประทานอาหารที่สมดุล และรับการรักษาอย่างเหมาะสม

อย่างไรก็ตาม หากโรคลุกลามจนกลายเป็น โรคตับแข็ง ความเสียหายส่วนใหญ่จะไม่สามารถย้อนกลับได้

นพ.รากาวายาห์ยังเตือนว่า ไม่ควรซื้อสมุนไพรหรือผลิตภัณฑ์ที่โฆษณาว่า "ล้างพิษตับ" มารับประทานเอง เพราะคำว่า "ธรรมชาติ" ไม่ได้หมายความว่าปลอดภัยเสมอไป มีรายงานว่าผลิตภัณฑ์เสริมอาหารบางชนิดอาจก่อให้เกิดภาวะตับอักเสบหรือความเสียหายของตับจากยาได้

แทนที่จะรักษาด้วยตนเอง ผู้ที่มีอาการผิดปกติควรรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการประเมิน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการหลายอย่างเกิดขึ้นพร้อมกัน หรือมีอาการต่อเนื่องเป็นเวลานาน