จะเกิดอะไรขึ้นกับร่างกายหากเราอดมื้อเช้า?

อาหารมื้อเช้ามักได้รับการยกย่องว่าเป็นมื้อที่สำคัญที่สุดของวัน แต่ในขณะเดียวกันก็กลับเป็นมื้อที่ผู้คนละเลยและข้ามไปบ่อยที่สุดเช่นกัน ไม่ว่าจะเป็นเพราะการตื่นนอนสาย ความรู้สึกยังไม่หิวในช่วงเช้าตรู่ หรือความเร่งรีบในการเตรียมตัวไปทำงานและส่งลูกไปโรงเรียน สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นเหตุผลที่ทำให้หลายคนยอมก้าวออกจากบ้านพร้อมกับท้องที่ว่างเปล่า

ดร. ตื่อ หงือ (Từ Ngữ) เลขาธิการสมาคมโภชนาการแห่งเวียดนาม ได้กล่าวถึงคำพังเพยโบราณที่ว่า "มื้อเช้ากินเยี่ยงราชา มื้อเที่ยงกินเยี่ยงเจ้าชาย และมื้อเย็นกินเยี่ยงขอทาน" โดยระบุว่าคำกล่าวนี้ไม่ใช่เพียงแค่หลักคิดพื้นบ้านที่คิดขึ้นมาลอย ๆ ทว่ามันคือการอธิบายหลักการทำงานทางสรีรวิทยาของร่างกายมนุษย์อย่างสรุปและเข้าใจง่ายที่สุด เนื่องจากหลังจากที่ร่างกายผ่านการนอนหลับตลอดทั้งคืนยาวนานมาจนถึงรุ่งเช้า ร่างกายของเราจะอยู่ในสภาวะที่ขาดการเติมพลังงานมานานเกือบสิบห้าชั่วโมง ส่งผลให้กระเพาะอาหารว่างเปล่าและแหล่งพลังงานสำรองเริ่มร่อยหรอ หากเราไม่รับประทานอาหารเช้า ร่างกายก็จำเป็นจะต้องฝืนทำงานในสภาวะที่ "ขาดเชื้อเพลิง" ทั้งที่ต้องเผชิญกับการทำงานที่ใช้ทั้งสมองและกำลังกายไปตลอดทั้งวัน ดังนั้น อาหารเช้าจึงไม่ได้มีไว้เพียงแค่เพื่อให้อิ่มท้องเท่านั้น แต่เป็นการเปิดระบบและกระตุ้นกระบวนการเผาผลาญทั้งหมดของร่างกายให้กลับมาทำงานอีกครั้ง

ในมุมมองด้านโภชนาการ อาหารเช้ายอดนิยมของชาวเวียดนามสามารถตอบสนองความต้องการพลังงานของร่างกายได้อย่างครบถ้วนหากรู้จักเลือกสรรอย่างเหมาะสม ตัวอย่างเช่น ข้าวเหนียวหน้าถั่วเหลืองและหอมเจียว (Xôi xéo) เพียงห่อเดียว ก็สามารถให้สารอาหารหลักครบทั้งสามกลุ่ม ได้แก่ คาร์โบไฮเดรต โปรตีน และไขมัน หรือหากเลือกรับประทานเมนูเส้นอย่าง ขนมจีนหน้าเป็ด ขนมจีนหมูปิ้ง หรือเฝอ นอกจากจะได้รับสารอาหารที่ให้พลังงานแล้ว ร่างกายยังได้รับใยอาหารเพิ่มเติมจากผักสด ต้นหอม และสมุนไพรต่าง ๆ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยในระบบการย่อยอาหารและช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้เป็นอย่างดี

นอกจากนี้ ดร. ตื่อ หงือ ยังได้อ้างอิงผลการวิจัยที่ชี้ให้เห็นว่า ในมื้ออาหารที่เหมาะสมนั้น สัดส่วนของโปรตีนควรอยู่ที่ประมาณร้อยละ 13 ถึง 15 ของพลังงานรวมทั้งหมด ในขณะที่สัดส่วนของไขมันสามารถปรับเปลี่ยนไปตามสภาพแวดล้อมและสภาพอากาศ เช่น ในฤดูหนาวร่างกายจะต้องการไขมันในปริมาณที่มากกว่าฤดูร้อน สำหรับชาวเวียดนามแล้ว สัดส่วนของไขมันที่เหมาะสมจะอยู่ที่ประมาณร้อยละ 25 ถึง 30 ซึ่งเมื่อนำโปรตีนและไขมันมารวมกัน สารอาหารทั้งสองกลุ่มนี้จะคิดเป็นร้อยละ 40 ถึง 50 ของพลังงานทั้งหมด ส่วนพลังงานที่เหลือจะมาจากคาร์โบไฮเดรต โดยท่านได้ให้ทัศนะว่า การที่อาหารบางมื้อจะเน้นหนักไปทางข้าว หรือบางมื้อจะหนักไปทางเนื้อสัตว์ก็เป็นสิ่งที่พอจะยอมรับได้เป็นครั้งคราว แต่หากพฤติกรรมนี้ดำเนินต่อไปในระยะยาวจะไม่ถือว่าเป็นพฤติกรรมการกินที่ถูกหลักวิทยาศาสตร์ เพราะมื้ออาหารที่ถูกต้องตามหลักโภชนาการจะต้องมีความสมดุลระหว่างกลุ่มอาหารในมื้อเดียวกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในมื้อเช้า ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ร่างกายต้องการแหล่งพลังงานที่มั่นคงและยั่งยืนที่สุด

อย่างไรก็ตาม เรื่องของโภชนาการมักจะประกอบด้วยสองส่วนเสมอ คือหลักการทั่วไปที่ใช้ได้กับคนส่วนใหญ่ และหลักการเฉพาะบุคคลที่แทบจะใช้ได้ผลดีกับแค่ใครคนใดคนหนึ่งเท่านั้น เนื่องจากอาหารในเมนูเดียวกัน แต่เมื่อโภชนาการผ่านเข้าสู่ร่างกายที่มีความสามารถในการดูดซึม พฤติกรรมการใช้ชีวิต และสถานะทางสุขภาพที่แตกต่างกัน ผลลัพธ์ที่ได้ย่อมแตกต่างกันไป ด้วยเหตุนี้จึงไม่มีคำว่า "อาหารเช้าสูตรมาตรฐาน" สำหรับทุกคน คนที่คุ้นเคยกับอาหารประเภทน้ำก็สามารถเลือกทานขนมจีนหรือเฝอ เพราะเป็นอาหารที่มีความหลากหลาย ย่อยง่าย และมีสารอาหารครบถ้วน ในขณะที่บางคนอาจจะเหมาะกับแซนด์วิชขนมปังทานคู่กับไข่ เนื้อวัว เนย หรือชีส หรือบางคนอาจต้องการเพียงแค่ข้าวเหนียวสักห่อก็มีพลังงานเพียงพอสำหรับการทำงานตลอดทั้งเช้า โดยอาจจะตบท้ายด้วยกล้วยสักผลหรือน้ำชาอุ่น ๆ สักแก้ว

ท้ายที่สุดนี้ ดร. ตื่อ หงือ ได้เน้นย้ำว่า สิ่งที่สำคัญที่สุดไม่ใช่การรับประทานอาหารตามกระแสนิยมหรือตามสูตรสำเร็จที่ตายตัว ทว่าคือการรู้จักรับฟังเสียงจากร่างกายของตนเอง พร้อมทั้งคำนึงถึงเงื่อนไขทางสุขภาพ เศรษฐกิจ และจังหวะชีวิต เพื่อที่จะเลือกสรรอาหารเช้าที่เหมาะสมกับตนเองมากที่สุด เพราะการได้รับประทานอาหารเช้าที่มีสารอาหารครบถ้วน แม้จะเป็นเพียงแค่มื้ออาหารที่เรียบง่าย ย่อมส่งผลดีต่อร่างกายมากกว่าการเลือกที่จะอดอาหารมื้อเช้าไปเลยอย่างสิ้นเชิง