หลายคนเชื่อกันว่าหากต้องการป้องกันโรคไต ก็เพียงแค่ดื่มน้ำให้เพียงพอ แต่ความจริงแล้ว การดื่มน้ำวันละ 2 ลิตรอาจยังไม่เพียงพอในการปกป้องไต โดยเฉพาะในช่วงอากาศร้อนจัด

เมื่อไม่นานมานี้ กรณีของชายไรเดอร์ส่งอาหารในประเทศจีนที่ดื่มน้ำสะอาดวันละ 2 ลิตรอย่างสม่ำเสมอ แต่กลับป่วยเป็น ภาวะไตวายเฉียบพลัน ได้กลายเป็นอุทาหรณ์สำคัญ เขาต้องขี่รถส่งอาหารท่ามกลางอากาศร้อนระอุทุกวัน และเพื่อป้องกันโรคลมแดดกับภาวะขาดน้ำ เขาจึงตั้งใจดื่มน้ำเปล่าวันละ 2 ลิตร โดยเชื่อว่าเพียงพอแล้ว

อย่างไรก็ตาม หลังจากผ่านไปไม่กี่วัน เขาเริ่มมีอาการผิดปกติ เช่น ปัสสาวะลดลงอย่างมาก วันละเพียง 1-2 ครั้ง ปัสสาวะมีสีน้ำตาลเข้ม เวียนศีรษะ หัวใจเต้นเร็ว แขนขาอ่อนแรง และอ่อนเพลียทั้งตัว

ในตอนแรก เขาคิดว่าเป็นเพียงความเหนื่อยล้าจากการทำงานกลางอากาศร้อน จึงไม่ได้ไปพบแพทย์ จนกระทั่งอาการรุนแรงขึ้นและทนไม่ไหว จึงรีบเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาล ซึ่งแพทย์วินิจฉัยว่าเขาเป็น ภาวะไตวายเฉียบพลันจากการขาดน้ำ

หลายคนสงสัยว่าทำไมดื่มน้ำเพียงพอแล้ว แต่ยังเกิดภาวะขาดน้ำและไตเสียหายได้ แพทย์อธิบายว่านี่คือความเข้าใจผิดเกี่ยวกับ "การเติมน้ำให้ร่างกายอย่างไม่ถูกวิธี" ในช่วงฤดูร้อน ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ดื่มน้ำน้อยเกินไป แต่เป็นการพึ่งพาการดื่มน้ำเพียงอย่างเดียว โดยไม่ได้ทดแทนสารอาหารและเกลือแร่ที่สูญเสียไป ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ชายไรเดอร์รายนี้เกิดภาวะไตวายเฉียบพลัน

เมื่อร่างกายมีเหงื่อออกมากในช่วงหน้าร้อน จะสูญเสียไม่เพียงแต่น้ำ แต่ยังสูญเสียอิเล็กโทรไลต์สำคัญ เช่น โซเดียม โพแทสเซียม และแมกนีเซียม ซึ่งจำเป็นต่อการทำงานของร่างกาย

หากอยู่ในสภาพอากาศที่มีอุณหภูมิสูงกว่า 35 องศาเซลเซียส พร้อมทำงานใช้แรง ออกกำลังกาย หรือทำกิจกรรมกลางแจ้ง ร่างกายอาจสูญเสียเหงื่อได้ถึง 1-2 ลิตรต่อชั่วโมง ทำให้สูญเสียน้ำและเกลือแร่อย่างรวดเร็ว หากดื่มแต่น้ำเปล่าเป็นเวลานาน ระดับโซเดียมในเลือดจะยิ่งเจือจาง เกิดภาวะโซเดียมต่ำและโพแทสเซียมต่ำ

ผลที่เกิดขึ้นคือ ภาวะที่ดูเหมือนขัดแย้งกัน คือ "ดื่มน้ำแต่กลับขาดน้ำ และดื่มน้ำจนเป็นอันตรายต่อไต"

การเติมแต่น้ำเปล่าไม่สามารถช่วยกักเก็บน้ำไว้ในร่างกายได้ น้ำจะถูกขับออกทางปัสสาวะอย่างรวดเร็ว ทำให้เกิดภาวะขาดน้ำแฝง ขณะเดียวกัน ความไม่สมดุลของอิเล็กโทรไลต์ทำให้ปริมาณเลือดที่ไปเลี้ยงไตลดลง ส่งผลให้ไตขาดเลือดและขาดออกซิเจน จนนำไปสู่ภาวะไตวายเฉียบพลัน และในกรณีรุนแรงอาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะหรือไตล้มเหลวได้

3 ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับการดื่มน้ำที่ควรหลีกเลี่ยง

1. ดื่มน้ำเฉพาะเวลาหิวน้ำ และดื่มครั้งละมาก ๆ

หลายคนมีนิสัยไม่ดื่มน้ำจนกว่าจะรู้สึกกระหายน้ำ แต่ความจริงแล้ว ความกระหายน้ำไม่ใช่สัญญาณแรกของภาวะขาดน้ำ

เมื่อเริ่มรู้สึกปากแห้งและกระหายน้ำอย่างชัดเจน ร่างกายมักสูญเสียน้ำไปแล้วประมาณ 1-2% ของน้ำหนักตัว ซึ่งถือว่าเข้าสู่ภาวะขาดน้ำระดับปานกลาง ในช่วงนี้ เลือดที่ไหลเวียนไปยังไตจะลดลง และไตต้องทำงานหนักขึ้น

โดยเฉพาะผู้ที่ทำงานกลางแจ้ง หากไม่ได้ดื่มน้ำเป็นเวลานาน แล้วดื่มน้ำเปล่ามากกว่า 500 มิลลิลิตรในคราวเดียว อาจทำให้เลือดเจือจางอย่างรวดเร็ว เพิ่มภาระให้ไต และเสี่ยงต่อภาวะโซเดียมต่ำ จนเกิดอาการคลื่นไส้ เวียนศีรษะ และอ่อนเพลีย

2. ดื่มแต่น้ำเปล่า โดยไม่ทดแทนอิเล็กโทรไลต์

สำหรับผู้ที่ทำงานในอาคารหรือออกแรงไม่มาก การดื่มน้ำวันละประมาณ 1,500-1,700 มิลลิลิตร ก็เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย

แต่สำหรับผู้ที่ทำงานกลางแจ้งเป็นเวลานานหรือมีเหงื่อออกมาก การดื่มแต่น้ำเปล่าเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ

คนกลุ่มนี้สามารถเพิ่มปริมาณน้ำดื่มได้ตามระดับเหงื่อและความกระหาย โดยทั่วไปอาจอยู่ที่ประมาณ 3,000 มิลลิลิตรต่อวัน แต่ต้องยึดหลัก ดื่มทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง ไม่ควรดื่มครั้งละมาก ๆ

นอกจากนี้ ควรเสริมอิเล็กโทรไลต์หลังเสียเหงื่อมาก เช่น ดื่มน้ำเกลือเจือจาง เครื่องดื่มเกลือแร่ หรือสารละลายเกลือแร่สำหรับรับประทาน รวมทั้งรับประทานอาหารที่มีโพแทสเซียมสูงเพื่อชดเชยสารอาหารที่สูญเสียไป

3. ดื่มน้ำเย็นจัดหรือเครื่องดื่มหวานแทนน้ำอุ่น

ในช่วงอากาศร้อน หลายคนเลือกดื่มน้ำเย็น น้ำอัดลม หรือชานมหวานเพื่อคลายร้อน

แต่เครื่องดื่มเหล่านี้กลับเป็น "ภัยเงียบ" ต่อสุขภาพในฤดูร้อน

น้ำเย็นจัดอาจกระตุ้นให้หลอดเลือดในกระเพาะและลำไส้หดตัว ทำให้เกิดอาการปวดเกร็ง ปวดท้อง หรือท้องเสีย

ส่วนเครื่องดื่มหวาน ชานม และน้ำอัดลมมีน้ำตาลสูง ไม่เพียงช่วยเติมน้ำได้ไม่ดี แต่ยังทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำมากขึ้น จนเกิดอาการ "ยิ่งดื่มยิ่งกระหาย" และหากดื่มเป็นประจำ ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเกาต์ โรคอ้วน และโรคเมตาบอลิกอีกด้วย

แพทย์เตือนว่า พฤติกรรมการดื่มน้ำผิดทั้ง 3 ข้อนี้ เป็นสาเหตุสำคัญของโรคลมแดด ความไม่สมดุลของอิเล็กโทรไลต์ และการบาดเจ็บของไตในช่วงฤดูร้อน โดยเฉพาะผู้ที่ทำงานกลางแจ้ง ควรรีบปรับพฤติกรรมการดื่มน้ำให้ถูกต้อง

วิธีดื่มน้ำอย่างเหมาะสมสำหรับแต่ละกลุ่ม

ผู้ที่ทำงานกลางแจ้งและมีเหงื่อออกมาก

คนกลุ่มนี้ใช้พลังงานสูงและสูญเสียน้ำมาก ปริมาณน้ำที่ควรดื่มสามารถปรับตามระดับเหงื่อได้ โดยทั่วไปประมาณ 3,000 มิลลิลิตรต่อวัน แต่ควรดื่มครั้งละ 150-200 มิลลิลิตร ทุก 30-40 นาที เพื่อให้ร่างกายได้รับน้ำอย่างต่อเนื่อง

นอกจากนี้ ควรเสริมอิเล็กโทรไลต์ โดยสามารถผสมน้ำเกลืออ่อนเอง (น้ำอุ่น 1,000 มิลลิลิตร ผสมเกลือ 1-2 กรัม) หรือดื่มเครื่องดื่มเกลือแร่ที่มีคุณภาพ รวมถึงรับประทานอาหารที่มีโพแทสเซียมสูง เช่น กล้วย ผักโขม และมันฝรั่ง เพื่อชดเชยสารอาหารที่สูญเสียไปกับเหงื่อ

ผู้สูงอายุ ผู้ที่ร่างกายอ่อนแอ และผู้ป่วยโรคเรื้อรัง

ผู้สูงอายุมักไม่รู้สึกกระหายน้ำ จึงมีความเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำโดยไม่รู้ตัว สมาชิกในครอบครัวควรคอยเตือนให้ดื่มน้ำเป็นระยะ ดื่มทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง และหลีกเลี่ยงการดื่มครั้งละมาก ๆ

ควรสังเกตปริมาณและสีของปัสสาวะเป็นประจำ โดยปัสสาวะควรมีสีใสหรือเหลืองอ่อน หากปัสสาวะลดลงมากหรือมีสีเหลืองเข้มหรือน้ำตาล อาจเป็นสัญญาณของภาวะขาดน้ำหรือการทำงานของไตผิดปกติ

ผู้สูงอายุบางรายตั้งใจดื่มน้ำน้อยเพื่อหลีกเลี่ยงการลุกเข้าห้องน้ำตอนกลางคืน ครอบครัวควรอธิบายถึงความสำคัญของการดื่มน้ำอย่างเพียงพอ และแนะนำให้ดื่มน้ำมากในช่วงกลางวัน และลดลงก่อนเข้านอน

ข้อควรระวังเป็นพิเศษ

ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง โรคไต ภาวะหัวใจล้มเหลว และโรคเรื้อรังอื่น ๆ ไม่ควรดื่มน้ำเกลืออ่อนด้วยตนเอง แต่ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์เกี่ยวกับปริมาณน้ำและโซเดียมที่เหมาะสม พร้อมเลือกดื่มน้ำอุ่นเพื่อช่วยให้ร่างกายดูดซึมน้ำได้อย่างอ่อนโยน และไม่ทำให้อาการของโรครุนแรงขึ้น