อาหารบางชนิดไม่มีแอลกอฮอล์แม้แต่หยดเดียว แต่หากรับประทานมากเกินไป ก็อาจเพิ่มภาระให้ตับได้ไม่ต่างจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

เมื่อพูดถึงโรคตับหรือมะเร็งตับ หลายคนมักนึกถึงการดื่มสุราเป็นสาเหตุหลัก แต่ในความเป็นจริง ยังมีอาหารบางประเภทที่แม้ไม่มีแอลกอฮอล์เลย ก็อาจส่งผลเสียต่อตับได้หากบริโภคในปริมาณมากเป็นเวลานาน

เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ได้รับการยอมรับมานานว่าเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคตับ อย่างไรก็ตาม การหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์เพียงอย่างเดียวไม่ได้หมายความว่าจะป้องกันโรคตับได้ทั้งหมด

หลายคนที่ไม่ดื่มแอลกอฮอล์เลย เมื่อเข้ารับการตรวจสุขภาพกลับพบว่ามีภาวะไขมันพอกตับ ตับแข็ง ตับวาย หรือแม้แต่มะเร็งตับในระยะลุกลาม สาเหตุหนึ่งอาจมาจากอาหารที่รับประทานเป็นประจำทุกวัน การบริโภคอาหารบางกลุ่มมากเกินไปอาจเพิ่มภาระในการกำจัดและเผาผลาญสารต่าง ๆ ของตับอย่างต่อเนื่อง

หากต้องการดูแลสุขภาพตับ ควรลดการบริโภคอาหาร 4 กลุ่มต่อไปนี้

1. เครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง

น้ำอัดลม ชานม น้ำผลไม้ และเครื่องดื่มบรรจุขวดหลายชนิด มีน้ำตาลฟรุกโตสในปริมาณสูง

นพ.หลี่ ฟางเยว่ จากโรงพยาบาลในสังกัดมหาวิทยาลัยการแพทย์อันฮุย ประเทศจีน ระบุว่า การได้รับฟรุกโตสมากเกินไปอาจเพิ่มภาระให้ตับได้

แตกต่างจากกลูโคสที่เซลล์ทั่วร่างกายสามารถนำไปใช้ได้ ฟรุกโตสจะถูกเผาผลาญที่ตับเป็นหลัก หากได้รับมากเกินไป ตับอาจเปลี่ยนฟรุกโตสส่วนเกินเป็นไขมัน ส่งผลให้เกิดการสะสมไขมันในตับและกระตุ้นการอักเสบเรื้อรัง

อีกหนึ่งพฤติกรรมที่หลายคนมองว่าดีต่อสุขภาพ คือ การดื่มน้ำผลไม้คั้นสดในปริมาณมาก

แม้ว่าผลไม้สดจะมีประโยชน์ แต่เมื่อคั้นเป็นน้ำ ใยอาหารที่ช่วยชะลอการดูดซึมน้ำตาลจะลดลง ทำให้น้ำผลไม้หนึ่งแก้วอาจมีปริมาณฟรุกโตสเทียบเท่าผลไม้ 3-5 ผล การดื่มเป็นประจำอาจทำให้ตับต้องทำงานหนักขึ้น

2. อาหารที่ขึ้นรา

อาหารที่เริ่มมีเชื้อรา เช่น ถั่วลิสง ข้าวโพด ข้าวสาร หรืออาหารแห้งที่เก็บไว้นาน อาจมีสาร อะฟลาทอกซิน (Aflatoxin)

องค์การวิจัยโรคมะเร็งนานาชาติ (IARC) ภายใต้องค์การอนามัยโลก (WHO) จัดให้สารชนิดนี้อยู่ใน กลุ่ม 1 ซึ่งเป็นสารที่มีหลักฐานชัดเจนว่าสามารถก่อมะเร็งในมนุษย์ได้

อะฟลาทอกซินทนความร้อนสูง การล้างหรือปรุงอาหารทั่วไปไม่สามารถกำจัดสารพิษนี้ได้ทั้งหมด

ผู้เชี่ยวชาญจึงแนะนำว่า หากอาหารขึ้นรา ไม่ควรตัดเฉพาะส่วนที่เสียแล้วรับประทานส่วนที่เหลือ เพราะสารพิษอาจกระจายอยู่ทั่วอาหารแล้ว

3. อาหารทอดด้วยน้ำมันที่อุณหภูมิสูง

อาหารทอดกรอบหลายชนิดมีไขมันอิ่มตัวและไขมันทรานส์ในปริมาณสูง

นอกจากนี้ การทอดอาหารที่อุณหภูมิสูงกว่า 180 องศาเซลเซียส โดยเฉพาะการใช้น้ำมันทอดซ้ำหลายครั้ง อาจทำให้เกิดสารอนุมูลอิสระและสารอะคริลาไมด์ (Acrylamide)

นพ.หาน เจ๋อหลง แพทย์ด้านระบบทางเดินอาหารจากโรงพยาบาลหนานฟาง มหาวิทยาลัยการแพทย์ภาคใต้ ประเทศจีน ระบุว่า การบริโภคอาหารลักษณะนี้บ่อย ๆ อาจทำให้ตับต้องทำงานหนักมากขึ้น และส่งผลต่อการสะสมไขมันในตับ รวมถึงเพิ่มความเครียดจากปฏิกิริยาออกซิเดชันของเซลล์

4. เนื้อสัตว์แปรรูปเมื่อรับประทานมากเกินไป

เบคอน ไส้กรอก กุนเชียง และแฮม มักมีโซเดียมสูง รวมถึงมีสารไนเตรตและไนไตรต์เป็นวัตถุกันเสีย

เมื่อเข้าสู่ระบบทางเดินอาหาร สารไนไตรต์อาจทำปฏิกิริยากับสารบางชนิดในอาหารจนเกิดสารไนโตรซามีน (Nitrosamine) ซึ่งเป็นสารที่มีความเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงของโรคมะเร็งบางชนิด

นพ.หลี่ ฟางเยว่ แนะนำว่า การรับประทานเนื้อสัตว์แปรรูปในปริมาณมากและเป็นประจำ อาจเพิ่มภาระให้ตับในการกำจัดของเสีย และการได้รับโซเดียมมากเกินไปอาจส่งผลต่อสุขภาพโดยรวม

คำแนะนำจากแพทย์ในการดูแลสุขภาพตับ

แพทย์ระบุว่า ตับเป็นอวัยวะที่ไม่มีเส้นประสาทรับความเจ็บปวดโดยตรง ดังนั้น เมื่อเริ่มมีอาการชัดเจน ความผิดปกติอาจดำเนินไปแล้วในระดับหนึ่ง

เพื่อช่วยดูแลสุขภาพตับ ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้

• รับประทานผักตระกูลกะหล่ำ เช่น บรอกโคลี กะหล่ำปลี รวมถึงกระเทียม และชาเขียว ซึ่งมีสารต้านอนุมูลอิสระตามธรรมชาติ

• ออกกำลังกายอย่างน้อยวันละ 30 นาที เพื่อช่วยเผาผลาญพลังงานส่วนเกินและลดการสะสมของไขมัน
• จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์และหลีกเลี่ยงสารกระตุ้น
• พยายามเข้านอนก่อนเวลา 23.00 น. เพื่อให้ร่างกายได้พักผ่อนอย่างเพียงพอ
• จัดการความเครียดอย่างเหมาะสม เพราะความเครียดเรื้อรังอาจส่งผลต่อสุขภาพโดยรวม
• ตรวจสุขภาพเป็นประจำ โดยเฉพาะการตรวจการทำงานของตับและอัลตราซาวนด์ตับตามคำแนะนำของแพทย์ เพื่อช่วยค้นหาความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น