ผักพื้นบ้านเป็นอาหารที่อยู่คู่กับคนไทยมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะยอดเฟิร์นหรือผักกูดที่นิยมนำไปลวก แกง หรือผัด อย่างไรก็ตาม ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา มีการแชร์ข้อมูลบนโลกออนไลน์ว่าองค์การอนามัยโลก (WHO) เตือนว่าผักชนิดนี้อาจก่อมะเร็ง จนทำให้หลายคนเกิดความกังวล

ความจริงแล้ว สิ่งที่นักวิจัยให้ความสนใจคือ เฟิร์นสกุล Bracken (Pteridium) ซึ่งแตกต่างจากผักกูดที่นิยมรับประทานในประเทศไทยหลายชนิด โดยเฟิร์น Bracken พบว่ามีสารธรรมชาติชื่อ ptaquiloside ซึ่งมีฤทธิ์ก่อมะเร็งในสัตว์ทดลอง และ IARC ได้จัดให้พืชชนิดนี้อยู่ในกลุ่ม อาจก่อมะเร็งในมนุษย์ (Group 2B) เนื่องจากหลักฐานในมนุษย์ยังมีจำกัด แต่มีหลักฐานในสัตว์ค่อนข้างชัดเจน

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญเน้นว่า ไม่ควรเหมารวมว่าเฟิร์นหรือผักพื้นบ้านทุกชนิดมีความเสี่ยงเท่ากัน เพราะพืชแต่ละชนิดมีองค์ประกอบทางเคมีแตกต่างกัน อีกทั้งวิธีการเตรียมอาหาร เช่น การล้าง การแช่ และการปรุงสุก สามารถช่วยลดปริมาณสารบางชนิดได้ แม้จะไม่สามารถกำจัดได้ทั้งหมดในทุกกรณี

นักโภชนาการแนะนำว่า หากรับประทานผักพื้นบ้าน ควรเลือกซื้อจากแหล่งที่เชื่อถือได้ ล้างให้สะอาด และปรุงให้สุกก่อนรับประทาน โดยหลีกเลี่ยงการกินดิบเป็นประจำ นอกจากนี้ ควรรับประทานอาหารให้หลากหลาย ไม่เน้นอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งในปริมาณมากต่อเนื่องเป็นเวลานาน

การรับประทานผักหลากหลายชนิดยังช่วยให้ร่างกายได้รับวิตามิน แร่ธาตุ และใยอาหารอย่างครบถ้วน ซึ่งมีประโยชน์ต่อระบบขับถ่าย สุขภาพหัวใจ และการควบคุมน้ำหนัก มากกว่าการมุ่งเน้นเฉพาะผักชนิดใดชนิดหนึ่ง

ผู้เชี่ยวชาญยังเตือนว่า ข่าวหรือโพสต์ที่ใช้ข้อความว่า "ผักชนิดนี้ก่อมะเร็งแน่นอน" หรือ "WHO สั่งห้ามกิน" มักเป็นการสรุปเกินกว่าหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ ความเสี่ยงของโรคมะเร็งเกิดจากหลายปัจจัย ทั้งพันธุกรรม พฤติกรรมการใช้ชีวิต การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ ภาวะอ้วน และรูปแบบการรับประทานอาหารโดยรวม ไม่ใช่อาหารเพียงชนิดเดียว

หากต้องการลดความเสี่ยงของโรคเรื้อรังและโรคมะเร็ง ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้รับประทานผักและผลไม้หลากหลายสีเป็นประจำ ลดอาหารแปรรูปและเนื้อแปรรูป ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ควบคุมน้ำหนัก และหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ ซึ่งเป็นแนวทางที่มีหลักฐานทางการแพทย์สนับสนุนอย่างชัดเจน

สรุปแล้ว ข่าวที่ว่า "WHO เตือนผักพื้นบ้านยอดฮิตก่อมะเร็ง" เป็นการสื่อสารที่กว้างเกินข้อเท็จจริง ความกังวลหลักอยู่ที่ เฟิร์น Bracken บางชนิด ซึ่งมีสารธรรมชาติที่อาจเพิ่มความเสี่ยงเมื่อได้รับในปริมาณมากหรือเป็นเวลานาน ไม่ได้หมายความว่าผักพื้นบ้านทุกชนิดที่คนไทยรับประทานเป็นประจำจะมีอันตรายเช่นเดียวกัน