ไขปริศนาภาพประวัติศาสตร์! ร.5 ทรงทอดอะไร? ในพระบรมฉายาลักษณ์ยอดฮิตติดร้านอาหาร และใครเป็นช่างภาพ?

เชื่อว่าคนไทยทุกคนต้องเคยเห็นพระบรมฉายาลักษณ์อันแสนอบอุ่นและเรียบง่ายของ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ที่ทรงฉลองพระองค์ด้วยผ้าโสร่งสบายๆ ประทับอยู่หน้าเตาถ่านและกำลังทรงปรุงอาหารด้วยพระองค์เอง

พระรูปนี้เปรียบเสมือนสิ่งมหามิ่งมงคลที่พบเห็นได้ในร้านอาหารทั่วประเทศไทยเพื่อกราบไหว้บูชา แต่หลายคนอาจจะยังไม่เคยทราบถึงเบื้องหลังอันน่าประทับใจว่า พระองค์กำลังทรงทอดสิ่งใด? และใครกันคือผู้ที่ลั่นชัตเตอร์บันทึกภาพประวัติศาสตร์นี้ไว้?

เฉลยปริศนา... สมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงกำลังทรง "ทอดปลาทู"

คำตอบของคำถามที่ว่าพระองค์กำลังทรงทอดอะไรอยู่ก็คือ "ปลาทู" ซึ่งเป็นพระกระยาหารที่โปรดปรานเป็นอย่างยิ่ง ในสมัยนั้นปลาทูจัดว่าเป็นของหรูหรา โดยเฉพาะเมื่อครั้งเสด็จประพาสเมืองเพชรบุรีคราวใดก็มักจะเอ่ยถึงปลาทูเสมอ

เนื่องจากปลาทูเป็นพระกระยาหารโปรดที่หาคนทอดให้ถูกพระราชหฤทัยได้ยากมาก เพราะหากพลาดไปเพียงนิดเดียวรสชาติก็จะไม่อร่อยและมีกลิ่นคาว ปกติแล้วหน้าที่นี้จึงตกเป็นของ เจ้าจอมเอิบ พระสนมคนโปรดที่มีฝีมือในการทอดปลาทูได้อร่อยที่สุด ถึงขั้นที่ครั้งหนึ่งรัชกาลที่ 5 เคยมีรับสั่งไว้ว่า:

“เรื่องทอดปลาทูข้าอยู่ข้างจะกลัวมาก ถ้าพลาดไปแล้วข้ากลืนไม่ลง ขอให้จัดตั้งเตาทอดปลาที่สะพานต่อเรือนข้างหน้าข้างใน บอกกรมวังให้เขาจัดรถให้นางเอิบออกไปทอดเตรียมเตาและกระทะให้พร้อม”

แต่ในคราวกระนั้น รัชกาลที่ 5 ทรงนึกสนุกและอยากลองทอดปลาทูด้วยพระองค์เอง ภาพประวัติศาสตร์นี้จึงเกิดขึ้น ณ พระตำหนักเรือนต้น ภายในพระราชวังดุสิต ซึ่งตั้งอยู่ริมบึงน้ำที่เรียกว่า "อ่างหยก" ตรงข้ามกับพระที่นั่งวิมานเมฆ

เปิดตัวช่างภาพหลังกล้อง: "เจ้าจอมเอิบ" พระสนมผู้บันทึกภาพ

ผู้ที่อยู่เบื้องหลังการฉายพระรูปนี้ก็คือ เจ้าจอมเอิบ นั่นเอง ในคราวนั้นพระองค์ทรงลองทอดปลาทูด้วยพระองค์เอง จึงทรงรับสั่งให้เจ้าจอมเอิบสลับหน้าที่มาเป็นช่างภาพแทน เนื่องจากในยุคสมัยนั้นข้าราชบริพารส่วนใหญ่ยังไม่มีใครใช้กล้องถ่ายภาพเป็น มีเพียงเจ้าจอมเอิบคนโปรดคนนี้ที่มีความรู้ความสามารถในวิทยาการสมัยใหม่ สามารถใช้กล้องถ่ายภาพและล้างรูปได้ด้วยตัวเอง จนถือเป็นช่างภาพสมัครเล่นในราชสำนักเลยทีเดียว

• ทำความรู้จักเจ้าจอมเอิบ: ท่านเป็นหนึ่งในพระสนมคนโปรดในบรรดาฝ่ายในทั้งหมดของรัชกาลที่ 5 จัดอยู่ในกลุ่ม "เจ้าจอมก๊ก อ." ซึ่งเป็นธิดาของสกุลบุนนาค (ธิดาของเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ หรือ เทศ บุนนาค อดีตเจ้าเมืองเพชรบุรี)
• สิริโฉมงดงามตามตำรา: เจ้าจอมเอิบงดงามเยือกเย็นและมีหน้าตาหวานหยาดเยิ้ม กล่าวกันว่าท่อนแขนของท่านกลมกลึงงดงามราวกับลำเทียน จึงเป็นที่โปรดปรานของรัชกาลที่ 5 เป็นพิเศษ
• ผู้ถวายงานอย่างใกล้ชิด: ด้วยความสามารถรอบด้าน ท่านจึงได้ตามเสด็จไปแปรพระราชฐานและประพาสต้นอยู่บ่อยครั้ง และเป็นผู้ถวายงานรับใช้ใกล้อย่างชิดเคียงข้างพระองค์จนกระทั่งสิ้นรัชกาล

พระบรมฉายาลักษณ์ที่เราเห็นติดอยู่ตามร้านอาหารต่างๆ จึงไม่ได้เป็นเพียงภาพการทำอาหารธรรมดาๆ แต่เป็นภาพที่บันทึกช่วงเวลาแห่งความสุขส่วนพระองค์ และสะท้อนถึงความรัก ความผูกพัน ตลอดจนฝีพระหัตถ์อันเรียบง่ายของพระมหากษัตริย์ผู้เป็นที่รักยิ่งของปวงชนชาวไทยนั่นเอง