หลายคนเชื่อว่า หากนำอาหารไปต้มหรือปรุงจนสุกแล้ว ทุกอย่างจะปลอดภัยจากเชื้อโรคและสารอันตราย แต่ผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยอาหารเตือนว่า ความร้อนสามารถฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ได้หลายชนิด ทว่าไม่สามารถทำลายสารพิษบางประเภทได้ทั้งหมด โดยเฉพาะ อะฟลาทอกซิน (Aflatoxin) ซึ่งเป็นสารพิษที่เกิดจากเชื้อราบางชนิด และได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคม.ะเ.ร็งตับเมื่อได้รับในปริมาณสูงหรือสะสมเป็นเวลานาน

บนสื่อสังคมออนไลน์มักมีข้อความระบุว่า สารพิษชนิดนี้ "ร้ายกว่าสารหนู 68 เท่า" อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวมาจากการเปรียบเทียบภายใต้เงื่อนไขของงานวิจัยบางประเภท และ ไม่ควรตีความว่าได้รับเพียงเล็กน้อยแล้วจะเป็นอันตรายมากกว่าสารหนูทันที เพราะความเป็นพิษขึ้นอยู่กับชนิดของสาร ปริมาณที่ได้รับ ระยะเวลาการสัมผัส และสภาพร่างกายของแต่ละบุคคล

สิ่งที่ควรให้ความสำคัญคือ อะฟลาทอกซินเป็นสารที่มีความทนทานต่อความร้อนในระดับหนึ่ง การต้ม การทอด หรือการอุ่นอาหาร อาจไม่สามารถกำจัดสารพิษนี้ได้อย่างสมบูรณ์ หากมีการปนเปื้อนเกิดขึ้นตั้งแต่ก่อนปรุงอาหาร

สารอะฟลาทอกซินมักพบในอาหารที่เก็บรักษาไม่เหมาะสม เช่น ถั่วลิสง ข้าวโพด ธัญพืช เครื่องเทศ พริกแห้ง และเมล็ดพืชบางชนิด โดยเฉพาะเมื่ออยู่ในสภาพอากาศร้อนและชื้น ซึ่งเอื้อต่อการเจริญเติบโตของเชื้อรา

ผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่า หากพบอาหารที่มีเชื้อรา มีกลิ่นอับ สีเปลี่ยน หรือมีลักษณะผิดปกติ ไม่ควรตัดเฉพาะส่วนที่เสียแล้วนำส่วนที่เหลือมารับประทาน เพราะสารพิษอาจกระจายอยู่ภายในอาหาร แม้จะมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า

นอกจากนี้ การเก็บอาหารในภาชนะที่ปิดสนิท เก็บในที่แห้ง อากาศถ่ายเท และหลีกเลี่ยงความชื้น จะช่วยลดโอกาสเกิดเชื้อราได้อย่างมาก ควรซื้อวัตถุดิบในปริมาณพอเหมาะ และหลีกเลี่ยงการเก็บไว้นานเกินไป

สำหรับอาหารแห้ง เช่น ถั่วหรือธัญพืช หากพบว่ามีเมล็ดที่ขึ้นรา มีผงสีเขียว สีดำ หรือกลิ่นผิดปกติ ควรทิ้งทั้งชุดหากสงสัยว่ามีการปนเปื้อน ไม่ควรนำมาปรุงต่อ

แพทย์ยังระบุว่า การเกิดโรคม.ะเ.ร็งตับไม่ได้มีสาเหตุจากสารอะฟลาทอกซินเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีและซี การดื่มแอลกอฮอล์เป็นเวลานาน ภาวะไขมันพอกตับ โรคอ้วน และปัจจัยทางพันธุกรรม ดังนั้น การป้องกันโรคจึงควรทำอย่างรอบด้าน

แนวทางที่ช่วยลดความเสี่ยง ได้แก่ เลือกซื้อวัตถุดิบจากแหล่งที่เชื่อถือได้ เก็บอาหารอย่างถูกวิธี หลีกเลี่ยงอาหารที่ขึ้นรา รับประทานอาหารให้หลากหลาย ฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบีเมื่อมีข้อบ่งชี้ และตรวจสุขภาพตามคำแนะนำของแพทย์ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคตับเรื้อรัง

หากมีอาการผิดปกติ เช่น อ่อนเพลียเรื้อรัง น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ปวดบริเวณชายโครงด้านขวา ตัวเหลือง หรือตาเหลือง ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัย ไม่ควรรอจนมีอาการรุนแรง

ท้ายที่สุด คำกล่าวที่ว่า "ต้มสุกก็ไม่ต.าย" มีข้อเท็จจริงอยู่ในแง่ที่ว่า สารอะฟลาทอกซินอาจคงอยู่แม้อาหารผ่านการปรุงสุกแล้ว แต่ไม่ได้หมายความว่าอาหารที่ปรุงสุกทุกชนิดจะเป็นอันตราย สิ่งสำคัญที่สุดคือการป้องกันไม่ให้เกิดการปนเปื้อนตั้งแต่ต้นทาง ด้วยการเลือกวัตถุดิบที่มีคุณภาพ เก็บรักษาอย่างเหมาะสม และหลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่มีเชื้อราหรือเสื่อมสภาพ ซึ่งเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการลดความเสี่ยงต่อสุขภาพในระยะยาว.