เปิดประวัติ “สนามบินดอนเมือง” สนามบินเก่าแก่ที่สุดในเอเชียที่ยังเปิดให้บริการ

ท่ามกลางอาคารผู้โดยสาร เครื่องบินโดยสาร และเที่ยวบินต้นทุนต่ำที่ขึ้นลงตลอดทั้งวัน หลายคนอาจไม่รู้ว่า สนามบินดอนเมือง มีประวัติยาวนานมากกว่า 110 ปี นับตั้งแต่ยุคที่ประเทศไทยมีนักบินเพียงไม่กี่คนและเครื่องบินยังเป็นเทคโนโลยีใหม่ของโลก

ดอนเมืองได้รับการกล่าวถึงอย่างแพร่หลายว่าเป็น สนามบินเก่าแก่ที่สุดในเอเชียที่ยังเปิดให้บริการ และเป็นหนึ่งในสนามบินที่เก่าแก่ที่สุดของโลกซึ่งยังคงรองรับเที่ยวบินอยู่ในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม เส้นทางของสนามบินแห่งนี้ไม่ได้ราบรื่นตลอดเวลา เพราะเคยผ่านทั้งสงคราม การขยายตัวของการบินพาณิชย์ การย้ายเที่ยวบินไปสุวรรณภูมิ ตลอดจนการปิดและกลับมาเปิดให้บริการอีกครั้ง

ก่อนมีดอนเมือง ไทยใช้สนามม้าสระปทุมเป็นสนามบิน

เรื่องราวต้องย้อนกลับไปในสมัยรัชกาลที่ 6 เมื่อประเทศไทยเริ่มวางรากฐานกิจการบินอย่างจริงจัง นายทหารไทย 3 นายถูกส่งไปศึกษาวิชาการบินที่ประเทศฝรั่งเศส ก่อนเดินทางกลับไทยในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2456 พร้อมเครื่องบินที่จัดหามาใช้ในราชการ

ในระยะแรก ประเทศไทยใช้พื้นที่สนามม้าสระปทุม ซึ่งปัจจุบันคือราชกรีฑาสโมสร เป็นสนามบินชั่วคราว แต่พื้นที่ดังกล่าวอยู่ใจกลางเมืองและมีข้อจำกัดหลายด้าน ทางการจึงสำรวจหาพื้นที่แห่งใหม่ ก่อนเลือกบริเวณดอนเมือง เพราะเป็นพื้นที่กว้าง อยู่สูง และมีความเสี่ยงต่อน้ำท่วมน้อยกว่า

พ.ศ. 2457 เครื่องบินชุดแรกลงจอดที่ดอนเมือง

เมื่อการก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่แล้วเสร็จ นักบินไทยได้นำเครื่องบิน 8 ลำมาลงที่สนามบินดอนเมืองเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2457 ตามศักราชที่ปรากฏในเอกสารประวัติศาสตร์ของกองทัพอากาศ เหตุการณ์นี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการเปิดใช้สนามบินดอนเมืองอย่างเป็นทางการ

ต่อมาในวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2457 กระทรวงกลาโหมได้ยกฐานะแผนกการบินขึ้นเป็น “กองบินทหารบก” วันที่ดังกล่าวจึงมีความสำคัญต่อประวัติศาสตร์การบินของไทย และได้รับการกำหนดให้เป็น “วันที่ระลึกกองทัพอากาศ” ในเวลาต่อมา

ทั้งนี้ การเทียบปีในเอกสารเก่ากับคริสต์ศักราชอาจพบว่าแหล่งข้อมูลบางแห่งระบุ ค.ศ. 1914 ขณะที่เอกสารประวัติศาสตร์บางฉบับเทียบเป็น ค.ศ. 1915 เนื่องจากประเทศไทยในเวลานั้นกำหนดวันขึ้นปีใหม่แตกต่างจากปัจจุบัน แต่แหล่งข้อมูลไทยใช้ พ.ศ. 2457 เป็นหลักในการบันทึกเหตุการณ์สำคัญของดอนเมือง

จากสนามบินทหาร สู่เส้นทางคมนาคมทางอากาศ

หลังเปิดใช้งาน ดอนเมืองไม่ได้มีบทบาทเฉพาะด้านความมั่นคงเท่านั้น แต่ยังกลายเป็นพื้นที่ทดลองการคมนาคมทางอากาศของประเทศด้วย ในปี พ.ศ. 2462 ไทยทดลองใช้เครื่องบินขนส่งถุงไปรษณีย์จากดอนเมืองไปยังจังหวัดจันทบุรี แสดงให้เห็นว่าอากาศยานสามารถนำมาใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวันได้มากกว่าภารกิจทางทหาร

เมื่อเทคโนโลยีการบินพัฒนาขึ้น ดอนเมืองจึงเริ่มต้อนรับเที่ยวบินจากต่างประเทศ หนึ่งในเหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2467 เมื่อเครื่องบินของสายการบิน KLM เดินทางผ่านกรุงเทพฯ ระหว่างการทดลองบินจากอัมสเตอร์ดัมไปยังปัตตาเวีย หรือกรุงจาการ์ตาในปัจจุบัน เหตุการณ์นี้ช่วยเปิดประตูให้ดอนเมืองก้าวเข้าสู่ยุคการบินพาณิชย์ระหว่างประเทศ

ดอนเมืองเติบโตเป็นประตูหลักของประเทศไทย

ตลอดหลายทศวรรษต่อมา สนามบินดอนเมืองได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ทั้งการสร้างทางวิ่ง อาคารผู้โดยสาร ระบบควบคุมการบิน และสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ จากสนามบินทหารขนาดเล็ก ดอนเมืองค่อย ๆ กลายเป็นสนามบินนานาชาติหลักของกรุงเทพฯ และเป็นประตูสำคัญที่เชื่อมประเทศไทยกับเมืองใหญ่ทั่วโลก

ในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 การเดินทางทางอากาศเติบโตอย่างรวดเร็ว ดอนเมืองต้องรองรับทั้งเที่ยวบินภายในประเทศ เที่ยวบินระหว่างประเทศ และการขนส่งสินค้า ผู้โดยสารจำนวนมากในยุคนั้นจึงคุ้นเคยกับชื่อ “ท่าอากาศยานกรุงเทพ” ก่อนที่ชื่อสนามบินดอนเมืองจะถูกใช้เพื่อแยกจากสนามบินสุวรรณภูมิอย่างชัดเจนในเวลาต่อมา

เมื่อจำนวนเที่ยวบินและผู้โดยสารเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง พื้นที่ของดอนเมืองเริ่มไม่เพียงพอต่อการขยายตัว ข้อจำกัดด้านพื้นที่รอบสนามบิน รวมถึงความต้องการสร้างศูนย์กลางการบินขนาดใหญ่แห่งใหม่ จึงนำไปสู่การพัฒนาสนามบินสุวรรณภูมิ

พ.ศ. 2549 ปิดฉากสนามบินหลัก หลังสุวรรณภูมิเปิดบริการ

วันที่ 28 กันยายน พ.ศ. 2549 เที่ยวบินพาณิชย์ส่วนใหญ่ถูกย้ายจากดอนเมืองไปยังสนามบินสุวรรณภูมิ ดอนเมืองจึงยุติบทบาทสนามบินพาณิชย์หลักของประเทศชั่วคราว หลายคนในเวลานั้นมองว่าสนามบินที่อยู่คู่กรุงเทพฯ มานานอาจปิดฉากลงอย่างถาวร

แต่หลังสุวรรณภูมิเปิดให้บริการได้ไม่นาน ปัญหาความหนาแน่นและความจำเป็นในการกระจายเที่ยวบินทำให้รัฐบาลทบทวนบทบาทของดอนเมืองอีกครั้ง คณะรัฐมนตรีจึงมีมติเมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2550 ให้กลับมาใช้ดอนเมืองเป็นสนามบินพาณิชย์อีกแห่งหนึ่ง

พ.ศ. 2550 ดอนเมืองกลับมาเปิดรับผู้โดยสาร

สนามบินดอนเมืองกลับมาเปิดให้บริการเที่ยวบินพาณิชย์ในวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 2550 ช่วงแรกเน้นรองรับเที่ยวบินภายในประเทศที่ไม่มีเที่ยวบินต่อระหว่างประเทศ การกลับมาครั้งนี้พิสูจน์ว่า ทำเลและโครงสร้างพื้นฐานของสนามบินอายุเกือบหนึ่งศตวรรษยังมีคุณค่าต่อระบบการบินของไทย

อย่างไรก็ตาม ดอนเมืองต้องหยุดให้บริการอีกครั้งในช่วงปลายปี พ.ศ. 2554 หลังได้รับผลกระทบจากมหาอุทกภัย พื้นที่ทางวิ่งและอาคารบางส่วนต้องได้รับการฟื้นฟู ก่อนสนามบินจะกลับมาเปิดใช้งานตามปกติในปีถัดมา

พ.ศ. 2555 จุดเปลี่ยนสู่ศูนย์กลางสายการบินต้นทุนต่ำ

วันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2555 ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เมื่อดอนเมืองเปิดรองรับสายการบินต้นทุนต่ำและเที่ยวบินแบบจุดต่อจุดอย่างเป็นทางการ สายการบินหลายแห่งทยอยย้ายฐานการบินมายังดอนเมือง ทำให้จำนวนผู้โดยสารเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และช่วยลดความหนาแน่นของสนามบินสุวรรณภูมิ

บทบาทใหม่ทำให้ดอนเมืองไม่ได้เป็นเพียงสนามบินเก่าที่ได้รับการชุบชีวิต แต่กลายเป็นศูนย์กลางการเดินทางราคาประหยัดที่สำคัญของภูมิภาค ต่อมาอาคารผู้โดยสาร 2 ได้กลับมาเปิดใช้งานในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2558 เพื่อรองรับเที่ยวบินภายในประเทศ ส่วนอาคารผู้โดยสาร 1 ใช้รองรับเที่ยวบินระหว่างประเทศ

ดอนเมืองเก่าแก่ที่สุดในเอเชียจริงหรือ?

หากนับสนามบินที่สร้างขึ้นก่อนดอนเมือง สนามบินหนานหยวนในกรุงปักกิ่ง ประเทศจีน เปิดใช้ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1910 จึงมีอายุเก่าแก่กว่า อย่างไรก็ตาม สนามบินหนานหยวนยุติการให้บริการเที่ยวบินพาณิชย์และปิดตัวลงในเดือนกันยายน ค.ศ. 2019 หลังเที่ยวบินถูกย้ายไปยังสนามบินปักกิ่งต้าซิง

ด้วยเหตุนี้ ดอนเมืองจึงได้รับการกล่าวถึงว่าเป็น สนามบินเก่าแก่ที่สุดในเอเชียที่ยังเปิดให้บริการ ไม่ใช่สนามบินแห่งแรกที่เคยสร้างขึ้นในเอเชีย ขณะที่บริษัท ท่าอากาศยานไทย จำกัด (มหาชน) ระบุว่า ดอนเมืองเป็นหนึ่งในสนามบินที่เก่าแก่ที่สุดของโลกซึ่งยังคงทำหน้าที่รองรับการเดินทางมาจนถึงปัจจุบัน

มากกว่าสนามบินเก่า แต่คือบันทึกการบินของไทย

สนามบินดอนเมืองผ่านการเปลี่ยนแปลงมาแล้วหลายยุค ตั้งแต่สนามบินของกองบินทหารบก จุดเริ่มต้นการขนส่งทางอากาศ ประตูระหว่างประเทศแห่งแรกของกรุงเทพฯ ไปจนถึงศูนย์กลางสายการบินต้นทุนต่ำ ทุกช่วงเวลาสะท้อนพัฒนาการของกิจการการบินไทยที่เติบโตควบคู่กับสนามบินแห่งนี้

แม้ดอนเมืองจะเคยลดบทบาท ปิดให้บริการ และเผชิญอุทกภัยครั้งใหญ่ แต่สนามบินก็กลับมารับผู้โดยสารได้อีกครั้ง บทสรุปของดอนเมืองจึงไม่ได้อยู่เพียงคำว่า “เก่าแก่ที่สุด” แต่อยู่ที่ความสามารถในการปรับตัวจนยังคงเป็นส่วนสำคัญของการเดินทางทางอากาศของไทย หลังผ่านเวลามานานกว่าหนึ่งศตวรรษ