“ผักเชียงดา” หรือที่บางพื้นที่เรียกว่า ผักจินดา เป็นผักพื้นบ้านทางภาคเหนือของไทยที่คนไทยรับประทานกันมานาน ทั้งนำไปลวกจิ้มน้ำพริก ผัดใส่ไข่ หรือปรุงในแกงต่าง ๆ แต่สิ่งที่ทำให้ผักชนิดนี้ได้รับความสนใจมากกว่าผักทั่วไป คือสารสำคัญที่อาจมีบทบาทต่อการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด 

ชื่อ “นักฆ่าน้ำตาล” ที่มักใช้เรียกผักเชียงดา มาจากสารกลุ่ม gymnemic acid ซึ่งเป็นสารสำคัญในกลุ่มไตรเทอร์ปีนซาโปนิน งานวิจัยพบว่าสารกลุ่มนี้มีฤทธิ์เกี่ยวข้องกับการขนส่งและการดูดซึมกลูโคส จึงเป็นเหตุผลที่นักวิจัยให้ความสนใจผักชนิดนี้ในด้านการควบคุมระดับน้ำตาล

 

ผักเชียงดาช่วยเรื่องน้ำตาลได้อย่างไร?

หนึ่งในกลไกที่มีการศึกษา คือ gymnemic acid อาจช่วยชะลอการดูดซึมน้ำตาลจากลำไส้เล็ก และมีงานวิจัยเกี่ยวกับผลต่อการหลั่งอินซูลินและเซลล์เบตาในตับอ่อน โดยหลักฐานส่วนหนึ่งมาจากการทดลองในสัตว์และการศึกษาเชิงกลไก จึงยังไม่ควรตีความว่าเป็นการรักษาโรคเบาหวานโดยตรง

นอกจากนี้ งานทบทวนเกี่ยวกับผักพื้นบ้านไทยยังพบว่าผักเชียงดามีสารที่เกี่ยวข้องกับฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและการยับยั้งกระบวนการไกลเคชัน ซึ่งเป็นกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับภาวะแทรกซ้อนของเบาหวาน

🇯🇵 ทำไมนักวิจัยญี่ปุ่นจึงสนใจ?

ผักเชียงดาไม่ได้ได้รับความสนใจเฉพาะในประเทศไทยเท่านั้น แต่มีงานศึกษาจากญี่ปุ่นเกี่ยวกับสารออกฤทธิ์ของพืชชนิดนี้มานานแล้ว

ข้อมูลจากสำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่า นักวิทยาศาสตร์ญี่ปุ่นเคยศึกษาสารสำคัญจากใบเชียงดา และมีการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากผักเชียงดาในรูปแบบเครื่องดื่มและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

จึงไม่น่าแปลกที่ปัจจุบันเราจะเห็น ชาเชียงดาและผลิตภัณฑ์จากเชียงดา วางจำหน่ายในตลาดสุขภาพมากขึ้น

กินเป็นผักได้ ไม่จำเป็นต้องทำเป็นอาหารเสริม

ข้อดีอย่างหนึ่งของผักเชียงดาคือสามารถนำยอดอ่อนและใบอ่อนมาประกอบอาหารได้ตามปกติ เช่น ลวกจิ้มน้ำพริก ผัดไข่ แกง หรือเมนูพื้นบ้านต่าง ๆ

ดังนั้น หากต้องการเพิ่มผักเชียงดาในอาหาร การรับประทานเป็นส่วนหนึ่งของมื้ออาหารที่สมดุลย่อมเป็นแนวทางที่ง่ายกว่าการรีบซื้อผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมารับประทานเอง

อย่างไรก็ตาม การกินผักเชียงดาไม่ได้หมายความว่าจะสามารถกินน้ำตาลหรืออาหารหวานได้ตามใจ การควบคุมอาหาร การออกกำลังกาย และการใช้ยาตามแพทย์สั่งยังคงเป็นหัวใจสำคัญในการดูแลผู้ป่วยเบาหวาน

คนเป็นเบาหวานต้องระวังเรื่องนี้

แม้ผักเชียงดาจะเป็นอาหารพื้นบ้าน แต่หากรับประทานในรูปแบบสารสกัดหรือผลิตภัณฑ์เข้มข้น โดยเฉพาะผู้ที่ใช้ ยาเบาหวานหรืออินซูลิน ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน เพราะอาจทำให้ระดับน้ำตาลลดลงมากเกินไปได้

นอกจากนี้ ข้อมูลด้านขนาดที่เหมาะสมและความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์เชียงดาบางรูปแบบยังมีจำกัด งานข้อมูลจากมหิดลก็ระบุว่าการศึกษาบางส่วนมีจำนวนผู้เข้าร่วมไม่มากและใช้ระยะเวลาค่อนข้างสั้น

สรุป: ผักเชียงดาเป็นผักพื้นบ้านที่มีสารสำคัญน่าสนใจและมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับการควบคุมระดับน้ำตาล แต่คำว่า “นักฆ่าน้ำตาล” เป็นฉายา ไม่ได้หมายความว่าสามารถรักษาเบาหวานให้หายได้ ผู้ป่วยควรใช้เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพ และไม่ควรหยุดหรือปรับยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์