ในปี 2021 โครงการวิจัยที่มีชื่อว่า “Deep Time” ได้ดึงดูดความสนใจจากผู้คนทั่วโลก เมื่อทีมนักวิทยาศาสตร์นำอาสาสมัครจำนวน 15 คน ซึ่งประกอบด้วยผู้ชาย 8 คน และผู้หญิง 7 คน เข้าไปใช้ชีวิตภายในถ้ำลอมบริฟส์ (Lombrives Cave) ทางตะวันตกเฉียงใต้ของฝรั่งเศสเป็นเวลา 40 วันเต็ม โดยไม่มีนาฬิกา โทรศัพท์ แสงอาทิตย์ หรือการติดต่อกับโลกภายนอกเลยแม้แต่น้อย
วัตถุประสงค์หลักของการทดลองคือศึกษาว่าสมองมนุษย์รับรู้เวลาอย่างไรเมื่อถูกตัดขาดจากสัญญาณภายนอกทั้งหมด รวมถึงศึกษาความสามารถในการปรับตัวของมนุษย์เมื่ออยู่ในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างจากชีวิตประจำวันอย่างสิ้นเชิง
ภายในถ้ำ อุณหภูมิอยู่ราว 10 องศาเซลเซียส และมีความชื้นสูงเกือบ 100% อาสาสมัครต้องจัดการชีวิตประจำวันด้วยตนเอง ไม่ว่าจะเป็นการนอน การรับประทานอาหาร หรือการแบ่งหน้าที่ต่าง ๆ โดยอาศัยเพียง “นาฬิกาชีวภาพ” ของร่างกายเท่านั้น
ช่วงแรกของการทดลอง ทุกอย่างดูเหมือนดำเนินไปตามแผน นักวิจัยติดตามรูปแบบการนอน การทำงานของสมอง อุณหภูมิร่างกาย และพฤติกรรมทางสังคมของผู้เข้าร่วมอย่างละเอียด เพื่อเก็บข้อมูลว่ามนุษย์จะรับมือกับการไร้เวลาได้อย่างไร
แต่เมื่อครบกำหนด 40 วัน และนักวิทยาศาสตร์เข้าไปแจ้งว่าโครงการสิ้นสุดลงแล้ว สิ่งที่เกิดขึ้นกลับสร้างความประหลาดใจอย่างมาก อาสาสมัครส่วนใหญ่เชื่อว่าพวกเขาอยู่ในถ้ำเพียงประมาณ 30 วันเท่านั้น บางคนคาดว่าเวลาผ่านไปเพียง 23 วัน และหลายคนยังคิดว่าการทดลองเหลือเวลาอีกมากกว่าหนึ่งสัปดาห์
ผลลัพธ์ดังกล่าวทำให้นักวิทยาศาสตร์ตระหนักถึงสิ่งสำคัญอย่างหนึ่ง นั่นคือสมองมนุษย์พึ่งพาสัญญาณจากสิ่งแวดล้อม เช่น แสงแดด การขึ้นลงของดวงอาทิตย์ นาฬิกา และกิจวัตรประจำวัน มากกว่าที่เคยคาดคิดไว้ เมื่อปัจจัยเหล่านี้หายไป การรับรู้เวลาของมนุษย์ก็เริ่มบิดเบือนอย่างชัดเจน
ผู้เชี่ยวชาญบางรายมองว่า “ข้อผิดพลาดสำคัญ” ของการทดลองไม่ได้หมายถึงความล้มเหลวทางวิทยาศาสตร์ แต่เป็นการค้นพบว่ามนุษย์ไม่สามารถประเมินเวลาได้อย่างแม่นยำเมื่อขาดสิ่งอ้างอิงจากโลกภายนอก ซึ่งเป็นข้อมูลที่มีคุณค่าอย่างยิ่งต่อการวางแผนภารกิจอวกาศ การสำรวจขั้วโลก และการใช้ชีวิตในสภาพแวดล้อมปิดเป็นเวลานาน
สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่าคือ แม้จะใช้ชีวิตอยู่ในความมืดและความโดดเดี่ยวนานกว่า 1 เดือน แต่ผู้เข้าร่วมจำนวนมากกลับไม่ต้องการออกจากถ้ำในทันที บางคนยอมรับว่ารู้สึกเหมือนเวลาหยุดนิ่ง และต้องการอยู่ต่อเพื่อทำกิจกรรมที่เริ่มต้นไว้ให้เสร็จสมบูรณ์
ผลการศึกษาครั้งนี้ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจการทำงานของสมองมนุษย์ได้ลึกซึ้งขึ้น โดยเฉพาะเรื่องการรับรู้เวลา การปรับตัวต่อสภาพแวดล้อมใหม่ และพฤติกรรมของกลุ่มคนในสถานการณ์ที่ถูกตัดขาดจากโลกภายนอกอย่างสิ้นเชิง
แม้หลายสื่อจะนำเสนอว่าเป็น “การทดลองที่ผิดพลาดอย่างน่ากลัว” แต่ในมุมมองของนักวิจัย นี่กลับเป็นความสำเร็จครั้งสำคัญ เพราะข้อค้นพบที่ไม่คาดคิดเหล่านี้กำลังช่วยเปิดประตูสู่ความเข้าใจใหม่เกี่ยวกับสมองมนุษย์ และอาจมีบทบาทสำคัญต่อภารกิจสำรวจอวกาศหรือการใช้ชีวิตในสภาพแวดล้อมสุดขั้วในอนาคตอีกด้วย