Chapter 3: “วางผังเมืองก่อนจะเป็นเมือง” จุดเริ่มต้นจากอดีต

เบื้องหลังผังเมืองที่เป็นเอกลักษณ์ของยะลาไม่ได้เกิดขึ้นในยุคปัจจุบัน แต่มีรากฐานมาตั้งแต่หลายสิบปีก่อน
บทความต้นทางระบุว่า จุดเริ่มต้นสำคัญมาจาก พระรัฐกิจวิจารณ์ (สวาสดิ์ ณ นคร) อดีตข้าหลวงและนายกเทศมนตรีเมืองยะลา ซึ่งร่วมกับข้าราชการในยุคนั้นริเริ่มแนวคิด “ผังเค้าโครงเมืองยะลา ปี 2485”
ในช่วงเวลานั้น ยะลายังเป็นชุมชนขนาดเล็กที่อยู่ใกล้สถานีรถไฟ การวางผังจึงเริ่มจากการกำหนด จุดศูนย์กลางเมืองที่กิโลศูนย์ ซึ่งปัจจุบันคือบริเวณที่ตั้งศาลหลักเมือง
จากจุดศูนย์กลางดังกล่าว มีการวางถนนสายหลักให้พุ่งตรงเข้าสู่ใจกลางเมือง เช่น ถนนพิพิธภักดี ถนนสุขยางค์ และถนนสิโรรส
นอกจากนี้ ยังมีการวางถนนสายย่อยให้เชื่อมต่อกันเป็นรูปแบบคล้ายกระดานหมากรุก และมีแนวคิดเกี่ยวกับการจัดพื้นที่ด้านหลังบ้านด้วย
บทความระบุว่า มีการออกแบบซอยหลังบ้านให้มีระยะห่างประมาณ 4 เมตร เพื่อช่วยอำนวยความสะดวกในการจัดการขยะและการดับเพลิง
เมื่อมองย้อนกลับไป แนวคิดเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าการวางผังเมืองของยะลาในเวลานั้นไม่ได้มองเพียงเรื่องถนน แต่ยังคำนึงถึงการใช้งานและการจัดการเมืองด้วย