การนอนหลับเป็นช่วงเวลาที่ร่างกายได้พักฟื้นจากกิจกรรมต่าง ๆ ในแต่ละวัน แต่หลายคนอาจไม่เคยสังเกตว่า ท่านอนที่เลือกเป็นประจำสามารถส่งผลต่อความสบายของระบบทางเดินอาหารได้ โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการแสบร้อนกลางอก เรอเปรี้ยว ท้องอืด หรือรู้สึกไม่สบายท้องหลังรับประทานอาหารมื้อเย็น
ภาพประกอบเกี่ยวกับท่านอนที่เผยแพร่บนสื่อสังคมออนไลน์มักแสดงให้เห็นความแตกต่างระหว่างการนอนตะแคงขวากับการนอนตะแคงซ้าย พร้อมคำอธิบายเกี่ยวกับตำแหน่งของหลอดอาหาร กระเพาะอาหาร และน้ำย่อย อย่างไรก็ตาม การทำความเข้าใจเรื่องนี้ควรพิจารณาจากหลักกายวิภาคและข้อมูลทางการแพทย์ ไม่ควรสรุปว่าท่านอนด้านใดด้านหนึ่งเหมาะกับทุกคน หรือสามารถป้องกันโรคทางเดินอาหารได้ทั้งหมด
ทำไมท่านอนจึงเกี่ยวข้องกับกรดไหลย้อน?
กระเพาะอาหารมีหน้าที่รับอาหารและผสมอาหารกับกรดและเอนไซม์เพื่อช่วยในกระบวนการย่อยอาหาร ขณะที่หลอดอาหารทำหน้าที่ลำเลียงอาหารจากปากลงสู่กระเพาะอาหาร บริเวณรอยต่อระหว่างหลอดอาหารกับกระเพาะอาหารมีกล้ามเนื้อหูรูดส่วนล่าง ซึ่งช่วยลดการไหลย้อนของสิ่งที่อยู่ในกระเพาะอาหารกลับขึ้นไป
ในสภาวะปกติ กล้ามเนื้อหูรูดดังกล่าวจะทำงานร่วมกับกลไกอื่น ๆ เพื่อป้องกันไม่ให้กรดและอาหารไหลย้อนขึ้นสู่หลอดอาหาร แต่เมื่อกล้ามเนื้อหูรูดคลายตัวผิดจังหวะ หรือทำงานได้ไม่ดีพอ สิ่งที่อยู่ในกระเพาะอาหารก็อาจไหลย้อนขึ้นมาได้
เมื่ออยู่ในท่านอน แรงโน้มถ่วงที่ช่วยให้สิ่งต่าง ๆ เคลื่อนลงสู่กระเพาะอาหารขณะยืนหรือนั่งจะมีบทบาทลดลง โดยเฉพาะหลังรับประทานอาหารไม่นาน หากมีกรดไหลย้อนอยู่แล้ว การนอนราบอาจทำให้อาการเกิดขึ้นได้ง่ายหรือรบกวนการนอนหลับมากขึ้น
นอกจากนี้ ตำแหน่งของกระเพาะอาหารและหลอดอาหารภายในช่องท้องยังทำให้ท่านอนแต่ละด้านมีผลต่อการไหลย้อนแตกต่างกัน จึงเป็นเหตุผลที่ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพมักกล่าวถึงการนอนตะแคงซ้ายในคำแนะนำสำหรับผู้ที่มีอาการกรดไหลย้อนตอนกลางคืน
การนอนตะแคงขวา มีข้อดีและข้อควรระวังอะไรบ้าง?
การนอนตะแคงขวาเป็นท่าที่หลายคนรู้สึกสบาย เพราะช่วยให้ร่างกายอยู่ในตำแหน่งที่ผ่อนคลาย และอาจเหมาะกับผู้ที่คุ้นเคยกับท่านี้มาเป็นเวลานาน การนอนตะแคงขวาไม่ได้หมายความว่าจะเป็นอันตรายต่อกระเพาะอาหาร และไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนท่านอนหากไม่มีปัญหาสุขภาพที่เกี่ยวข้อง
อย่างไรก็ตาม งานศึกษาทางสรีรวิทยาและการรักษาผู้ที่มีอาการกรดไหลย้อนชี้ว่า การนอนตะแคงขวาอาจเอื้อต่อการไหลย้อนของกรดในผู้ป่วยบางราย เมื่อเปรียบเทียบกับการนอนตะแคงซ้าย เหตุผลหนึ่งเกี่ยวข้องกับตำแหน่งของกระเพาะอาหารและรอยต่อระหว่างกระเพาะอาหารกับหลอดอาหาร ซึ่งอาจทำให้ของเหลวในกระเพาะอาหารสัมผัสบริเวณรอยต่อดังกล่าวได้ง่ายขึ้นในบางสภาวะ
ผู้ที่มีอาการแสบร้อนกลางอกหลังเข้านอน เรอเปรี้ยว หรือรู้สึกว่ามีของเหลวไหลย้อนขึ้นมาถึงลำคอ อาจลองสังเกตว่าอาการเปลี่ยนแปลงหรือไม่เมื่อเปลี่ยนจากท่านอนตะแคงขวามาเป็นท่านอนตะแคงซ้าย โดยควรพิจารณาร่วมกับช่วงเวลารับประทานอาหาร ปริมาณอาหาร และอาการที่เกิดขึ้นจริง
สิ่งสำคัญคือไม่ควรตีความข้อมูลนี้ว่าการนอนตะแคงขวาจะทำให้เกิดโรคกระเพาะอาหารโดยตรง เพราะกรดไหลย้อนและโรคกระเพาะอาหารมีสาเหตุหลายประการ ท่านอนเป็นเพียงหนึ่งในปัจจัยที่อาจส่งผลต่ออาการของบางคนเท่านั้น
นอนตะแคงซ้าย ช่วยลดโอกาสเกิดกรดไหลย้อนอย่างไร?
การนอนตะแคงซ้ายเป็นท่าที่มีข้อมูลทางการแพทย์สนับสนุนว่าอาจช่วยบรรเทาอาการกรดไหลย้อนในเวลากลางคืนได้ โดยเฉพาะในผู้ที่มีอาการเป็นประจำหลังเข้านอน แนวทางทางการแพทย์หลายแห่งยังกล่าวถึงการนอนตะแคงซ้ายร่วมกับการปรับพฤติกรรมอื่น ๆ เพื่อช่วยควบคุมอาการดังกล่าว
เหตุผลสำคัญคือ ตำแหน่งของกระเพาะอาหารเมื่อร่างกายอยู่ในท่านอนตะแคงซ้ายอาจช่วยให้กรดและของเหลวในกระเพาะอาหารไหลย้อนเข้าสู่หลอดอาหารได้ยากขึ้น เมื่อเปรียบเทียบกับการนอนตะแคงขวา นอกจากนี้ การจัดท่านอนที่เหมาะสมอาจช่วยลดระยะเวลาที่หลอดอาหารสัมผัสกับกรด ซึ่งมีความสำคัญต่อผู้ที่มีอาการแสบร้อนกลางอกในช่วงกลางคืน
อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์อาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล ผู้ที่ไม่มีอาการกรดไหลย้อนอาจไม่จำเป็นต้องบังคับตัวเองให้นอนตะแคงซ้ายตลอดทั้งคืน หากท่านอนเดิมทำให้รู้สึกสบายและนอนหลับได้ดี
อีกประเด็นที่ควรเข้าใจคือ การนอนตะแคงซ้ายไม่ได้ทำให้กระเพาะอาหารย่อยอาหารได้สมบูรณ์ทันที และไม่ได้หมายความว่าอาหารจะเคลื่อนผ่านระบบทางเดินอาหารได้รวดเร็วขึ้นในทุกคน ประโยชน์ที่มีหลักฐานสนับสนุนชัดเจนกว่าคือการช่วยลดอาการกรดไหลย้อนในผู้ที่มีปัญหาดังกล่าว