องค์การอนามัยโลกระบุว่า ประมาณ 80% ของผู้ป่วยมะเร็งเต้านมเกิดขึ้นในผู้หญิงที่ไม่มีปัจจัยเสี่ยงเฉพาะเจาะจง นอกเหนือจากการเป็นเพศหญิงและอายุที่เพิ่มขึ้น นั่นหมายความว่าการไม่มีประวัติครอบครัวไม่ได้รับประกันว่าจะไม่มีโอกาสเกิดโรค
สัญญาณเตือนที่ผู้หญิงควรสังเกต
การรู้จักความเปลี่ยนแปลงของร่างกายเป็นสิ่งสำคัญ เพราะการตรวจพบความผิดปกติและเข้ารับการประเมินทางการแพทย์ตั้งแต่เนิ่น ๆ สามารถช่วยให้ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสม
อาการที่ควรสังเกต ได้แก่
-
คลำพบก้อนหรือบริเวณเนื้อเต้านมหนาตัวผิดปกติ โดยเฉพาะก้อนที่เกิดขึ้นใหม่
-
เต้านมมีขนาดหรือรูปร่างเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม
-
ผิวหนังบริเวณเต้านมมีรอยบุ๋ม แดง หรือมีลักษณะคล้ายผิวเปลือกส้ม
-
หัวนมมีลักษณะเปลี่ยนไปหรือถูกดึงรั้งเข้าไปด้านใน
-
มีของเหลวผิดปกติไหลออกจากหัวนม โดยเฉพาะของเหลวที่มีเลือดปน
-
มีอาการเจ็บบริเวณเต้านมหรือรักแร้ที่ไม่หายไป
สิ่งสำคัญคืออาการเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าเป็นมะเร็งเสมอไป เพราะก้อนในเต้านมจำนวนมากอาจเกิดจากถุงน้ำหรือความผิดปกติที่ไม่ใช่มะเร็ง แต่หากพบความเปลี่ยนแปลงใหม่ ควรเข้ารับการตรวจจากแพทย์โดยไม่ปล่อยทิ้งไว้
การดูแลสุขภาพร่วมกันเป็นสิ่งที่สามีสามารถช่วยได้
การป้องกันโรคไม่ได้หมายถึงการทำให้ภรรยาต้องรับผิดชอบสุขภาพเพียงลำพัง แต่เป็นเรื่องที่สมาชิกในครอบครัวสามารถช่วยกันได้
สามีสามารถเริ่มต้นจากการปรับพฤติกรรมเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น
-
เลิกสูบบุหรี่และไม่สูบบุหรี่ในบ้าน
-
ไม่ชักชวนให้ภรรยาดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
-
ช่วยกันเลือกอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการ
-
สนับสนุนให้ภรรยาออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
-
ช่วยลดความเครียดและสร้างบรรยากาศที่ดีภายในครอบครัว
-
สนับสนุนให้ภรรยาเข้ารับการตรวจสุขภาพตามคำแนะนำของแพทย์
นอกจากนี้ การควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในระดับเหมาะสมก็มีความสำคัญ โดยเฉพาะผู้หญิงหลังวัยหมดประจำเดือน เพราะภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนเป็นหนึ่งในปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงมะเร็งเต้านม
การออกกำลังกายไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นด้วยกิจกรรมที่หนักเกินไป การเดินเร็ว ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ หรือการทำงานบ้านที่ทำให้ร่างกายเคลื่อนไหวมากขึ้น ล้วนเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี
สมาคมโรคมะเร็งอเมริกันแนะนำให้ผู้ใหญ่ทำกิจกรรมทางกายระดับปานกลางประมาณ 150–300 นาทีต่อสัปดาห์ หรือกิจกรรมระดับหนักประมาณ 75–150 นาทีต่อสัปดาห์ เพื่อส่งเสริมสุขภาพและช่วยลดความเสี่ยงมะเร็งบางชนิด
อย่ารอให้มีอาการผิดปกติแล้วจึงเริ่มดูแลตัวเอง
อีกหนึ่งเรื่องที่ไม่ควรมองข้ามคือการตรวจคัดกรองมะเร็งเต้านม ผู้หญิงควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์เกี่ยวกับช่วงอายุและความถี่ในการตรวจที่เหมาะสม โดยพิจารณาจากอายุ ประวัติสุขภาพ และปัจจัยเสี่ยงส่วนบุคคล
การตรวจด้วยเครื่องแมมโมแกรมเป็นหนึ่งในวิธีสำคัญที่ใช้ค้นหาความผิดปกติของเต้านมก่อนที่จะสามารถคลำพบก้อนด้วยตัวเองได้ ส่วนผู้หญิงที่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งเต้านม หรือมีความผิดปกติทางพันธุกรรมที่เกี่ยวข้อง ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงเพิ่มเติม
การสังเกตเต้านมด้วยตัวเองก็มีประโยชน์ เพราะช่วยให้ผู้หญิงคุ้นเคยกับลักษณะปกติของร่างกาย และสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นได้ง่ายขึ้น แต่ไม่ควรใช้แทนการตรวจคัดกรองตามคำแนะนำของแพทย์
ท้ายที่สุดแล้ว มะเร็งเต้านมไม่ใช่โรคที่สามารถกล่าวโทษว่าเกิดจากพฤติกรรมของสามีเพียงอย่างเดียว เพราะยังมีปัจจัยด้านอายุ พันธุกรรม ประวัติสุขภาพ ฮอร์โมน และการใช้ชีวิตเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย
สิ่งที่คู่รักสามารถทำได้คือช่วยกันสร้างสภาพแวดล้อมที่ดี ลดปัจจัยเสี่ยงที่ปรับเปลี่ยนได้ และให้ความสำคัญกับการตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ
บางครั้งการเลิกสูบบุหรี่ การไม่ชักชวนกันดื่มแอลกอฮอล์ และการชวนกันออกกำลังกาย อาจเป็นจุดเริ่มต้นเล็ก ๆ ที่ช่วยให้ทุกคนในครอบครัวมีสุขภาพที่ดีขึ้นในระยะยาว
เพราะการดูแลคนที่เรารัก ไม่ได้เริ่มต้นเมื่อเจ็บป่วย แต่เริ่มต้นจากการใส่ใจสุขภาพของกันและกันตั้งแต่วันนี้