ชาและกาแฟเป็นเครื่องดื่มที่ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย หลายคนดื่มในตอนเช้าเพื่อเพิ่มความสดชื่น หรือดื่มในช่วงบ่ายเพื่อช่วยให้รู้สึกตื่นตัว แต่สิ่งที่ควรให้ความสำคัญไม่ใช่เพียงชนิดของเครื่องดื่มเท่านั้น ยังรวมถึงปริมาณน้ำตาล ขนาดแก้ว และปริมาณคาเฟอีนที่ได้รับในแต่ละวันด้วย
ชาไทย ชานมไข่มุก กาแฟเย็นใส่นมข้น และกาแฟปรุงสำเร็จบางชนิดอาจมีน้ำตาลสูงกว่าที่หลายคนคาดคิด โดยเฉพาะเมื่อเพิ่มไซรัป ครีมเทียม หรือส่วนผสมหวานอื่น ๆ
เครื่องดื่มหวานอาจเพิ่มภาระต่อสุขภาพในระยะยาว
หากดื่มชาและกาแฟที่เติมน้ำตาลมากเป็นประจำ ปริมาณพลังงานที่ได้รับในแต่ละวันอาจเพิ่มขึ้นโดยไม่รู้ตัว เมื่อเกิดร่วมกับการรับประทานอาหารที่ให้พลังงานสูงและการออกกำลังกายไม่เพียงพอ ก็อาจเพิ่มโอกาสเกิดน้ำหนักเกินและปัญหาการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด
ในผู้ที่มีความเสี่ยงต่อโรคเบาหวานหรือมีโรคไตอยู่แล้ว การลดความหวานจึงเป็นวิธีหนึ่งที่ช่วยปรับพฤติกรรมการบริโภคให้เหมาะสมมากขึ้น
อย่างไรก็ตาม ชาหรือกาแฟที่ไม่เติมน้ำตาลไม่ได้เป็นเครื่องดื่มที่ทุกคนต้องหลีกเลี่ยงโดยเด็ดขาด ผู้ที่สุขภาพทั่วไปแข็งแรงสามารถพิจารณาดื่มในปริมาณเหมาะสมได้ โดยต้องคำนึงถึงความไวต่อคาเฟอีนและโรคประจำตัวของตนเอง
คาเฟอีนมีผลอย่างไร
คาเฟอีนสามารถกระตุ้นระบบประสาท ทำให้รู้สึกตื่นตัวขึ้น และในบางคนอาจทำให้ความดันโลหิตเพิ่มขึ้นชั่วคราว ผู้ที่ไวต่อคาเฟอีนอาจมีอาการใจสั่น นอนไม่หลับ กระสับกระส่าย หรือรู้สึกไม่สบายตัวเมื่อดื่มมากเกินไป
การดื่มกาแฟหรือชาในปริมาณมากอาจไม่เหมาะกับผู้ที่มีความดันโลหิตควบคุมได้ไม่ดี ผู้ที่มีอาการใจสั่น หรือผู้ที่มีปัญหาการนอนหลับ นอกจากนี้ คาเฟอีนยังอาจส่งผลต่อการนอนหากดื่มในช่วงเย็นหรือใกล้เวลานอน
สำหรับผู้ที่มีโรคไตเรื้อรัง ควรปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับปริมาณคาเฟอีนที่เหมาะสม โดยเฉพาะหากมีโรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง หรือใช้ยาหลายชนิดร่วมกัน
เลือกชาและกาแฟอย่างไรให้เหมาะสม
วิธีแรกคือค่อย ๆ ลดระดับความหวานจากปกติเป็นหวานน้อย แล้วปรับจนสามารถดื่มแบบไม่เติมน้ำตาลได้ หากต้องการนม ควรเลือกชนิดและปริมาณให้สอดคล้องกับความต้องการด้านโภชนาการ
วิธีที่สองคือเลือกขนาดแก้วเล็กลง เพราะแม้จะสั่งเครื่องดื่มสูตรเดิม ปริมาณน้ำตาลและคาเฟอีนที่ได้รับก็อาจลดลงตามขนาดที่เลือก ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสูตรของร้านและผลิตภัณฑ์
วิธีที่สามคือหลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มคาเฟอีนหลายชนิดติดต่อกัน เช่น กาแฟในตอนเช้า เครื่องดื่มชูกำลังในตอนบ่าย และชาเข้มข้นในตอนเย็น ควรตรวจสอบปริมาณคาเฟอีนรวมและสังเกตการตอบสนองของร่างกาย
หัวใจสำคัญคือการเลือกดื่มอย่างพอดี ไม่จำเป็นต้องเหมารวมว่าชาหรือกาแฟทุกชนิดเป็นอันตรายต่อไต แต่ควรระวังส่วนประกอบที่มากเกินไปและปรับตามคำแนะนำทางการแพทย์เมื่อมีโรคประจำตัว
Chapter 4: เครื่องดื่มชนิดที่ 3 เครื่องดื่มชูกำลัง และชนิดที่ 4 เครื่องดื่มแอลกอฮอล์
เครื่องดื่มอีกสองประเภทที่ควรพิจารณาคือเครื่องดื่มชูกำลังและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ทั้งสองชนิดมีองค์ประกอบและผลต่อร่างกายแตกต่างกัน แต่การดื่มมากเกินไปหรือดื่มไม่เหมาะกับสุขภาพของตนเองอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพได้
เครื่องดื่มชูกำลัง: ความตื่นตัวที่ต้องแลกกับความระมัดระวัง
เครื่องดื่มชูกำลังมักถูกใช้เพื่อช่วยให้รู้สึกตื่นตัวระหว่างทำงาน อ่านหนังสือ หรือเดินทางไกล ผลิตภัณฑ์บางชนิดมีคาเฟอีนในปริมาณสูง ขณะที่บางชนิดมีน้ำตาลและสารกระตุ้นอื่นร่วมด้วย
หากดื่มหลายกระป๋องในช่วงเวลาสั้น ๆ อาจทำให้ได้รับคาเฟอีนมากเกินไป และเกิดอาการใจสั่น มือสั่น กระสับกระส่าย หรือมีปัญหาการนอนหลับได้ ผู้ที่มีความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ หรือไวต่อคาเฟอีนควรระมัดระวังเป็นพิเศษ