Chapter 1
หลายคนมีท่านอนประจำตัว บางคนชอบนอนตะแคงขวาเพราะรู้สึกสบาย ขณะที่บางคนถนัดนอนตะแคงซ้ายจนกลายเป็นนิสัย แต่ทราบหรือไม่ว่า ตำแหน่งที่เรานอนในแต่ละคืนอาจเกี่ยวข้องกับการทำงานของกระเพาะอาหารและการไหลย้อนของกรดในทางเดินอาหารได้ไม่น้อย เรื่องนี้ไม่ใช่เพียงความเชื่อเกี่ยวกับสุขภาพเท่านั้น เพราะมีงานวิจัยทางการแพทย์ที่ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างท่านอนกับอาการกรดไหลย้อนโดยตรง และพบข้อมูลที่น่าสนใจเกี่ยวกับการนอนตะแคงทั้งสองด้าน
นอนตะแคงขวา ส่งผลต่อกระเพาะอาหารอย่างไร?

การนอนตะแคงขวาเป็นท่านอนที่หลายคนชื่นชอบ เพราะช่วยให้รู้สึกผ่อนคลายและสามารถหลับได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะผู้ที่คุ้นเคยกับการนอนในลักษณะนี้มาเป็นเวลานาน อย่างไรก็ตาม หากพิจารณาจากโครงสร้างทางกายวิภาคของระบบย่อยอาหาร จะพบว่าตำแหน่งของกระเพาะอาหารและหลอดอาหารมีความสัมพันธ์กับทิศทางการนอนอยู่บ้าง
กระเพาะอาหารเป็นอวัยวะที่มีลักษณะคล้ายถุง อยู่บริเวณช่องท้องส่วนบนค่อนไปทางซ้าย เชื่อมต่อกับหลอดอาหารทางด้านบน และลำไส้เล็กทางด้านล่าง เมื่อเรารับประทานอาหารเข้าไป กระเพาะอาหารจะทำหน้าที่เก็บอาหาร คลุกเคล้าอาหารกับน้ำย่อย และค่อย ๆ ส่งอาหารที่ผ่านการย่อยบางส่วนไปยังลำไส้เล็ก
ส่วนหลอดอาหารเป็นท่อที่ทำหน้าที่ลำเลียงอาหารจากปากลงสู่กระเพาะอาหาร โดยมีหูรูดหลอดอาหารส่วนล่างช่วยป้องกันไม่ให้อาหารและกรดในกระเพาะไหลย้อนกลับขึ้นมา
เมื่อร่างกายอยู่ในท่านอนตะแคงขวา ตำแหน่งของกระเพาะอาหารและรอยต่อระหว่างหลอดอาหารกับกระเพาะอาหารจะเปลี่ยนไปตามแรงโน้มถ่วง ทำให้ของเหลวและกรดในกระเพาะมีโอกาสสัมผัสบริเวณรอยต่อดังกล่าวมากขึ้นในบางสถานการณ์
นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้นักวิจัยสนใจศึกษาว่าการนอนตะแคงขวามีความเกี่ยวข้องกับอาการกรดไหลย้อนในช่วงกลางคืนหรือไม่
เหตุใดการนอนตะแคงขวาจึงเกี่ยวข้องกับกรดไหลย้อน?
ตามแนวทางทางการแพทย์ของ American College of Gastroenterology การนอนตะแคงขวาอาจเพิ่มโอกาสเกิดกรดไหลย้อนในผู้ที่มีปัญหากรดไหลย้อนอยู่แล้ว เมื่อเปรียบเทียบกับการนอนตะแคงซ้าย
เหตุผลสำคัญคือ เมื่ออยู่ในท่าตะแคงขวา ตำแหน่งของรอยต่อระหว่างหลอดอาหารและกระเพาะอาหารอาจอยู่ในระดับที่เอื้อต่อการไหลย้อนของกรดมากกว่า ทำให้กรดในกระเพาะอาหารมีโอกาสเคลื่อนขึ้นไปสัมผัสหลอดอาหารได้ง่ายขึ้น
ผู้ที่มีอาการกรดไหลย้อนจึงอาจพบอาการบางอย่างในช่วงกลางคืน เช่น
-
รู้สึกแสบร้อนบริเวณหน้าอกหรือกลางอก
-
มีรสเปรี้ยวหรือขมบริเวณลำคอ
-
รู้สึกเหมือนมีของเหลวไหลย้อนขึ้นมาที่คอ
-
มีอาการเรอหลังรับประทานอาหาร
-
รู้สึกไม่สบายตัวจนตื่นขึ้นมากลางดึก
-
นอนหลับไม่ต่อเนื่องเพราะมีอาการระคายเคือง
อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่นอนตะแคงขวาจะต้องเกิดกรดไหลย้อน ผู้ที่มีระบบย่อยอาหารปกติและไม่มีปัจจัยเสี่ยงอาจนอนท่านี้ได้โดยไม่มีอาการผิดปกติ
สิ่งที่ควรทำความเข้าใจคือ ท่านอนเป็นเพียงหนึ่งในปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการไหลย้อนของกรด ไม่ใช่สาเหตุเดียวของปัญหาทางเดินอาหาร
หลังรับประทานอาหาร ไม่ควรรีบนอนทันที
อีกหนึ่งเรื่องที่สำคัญไม่แพ้ท่านอนคือระยะเวลาระหว่างมื้ออาหารกับการเข้านอน
หลังจากรับประทานอาหาร กระเพาะอาหารยังคงทำงานอย่างต่อเนื่อง ทั้งการบีบตัว การคลุกเคล้าอาหาร และการหลั่งน้ำย่อย หากนอนราบทันทีหลังรับประทานอาหาร โดยเฉพาะมื้อใหญ่ที่มีไขมันสูง อาจเพิ่มโอกาสเกิดอาการกรดไหลย้อนในบางคน
การนอนราบทำให้แรงโน้มถ่วงที่ช่วยให้สิ่งต่าง ๆ อยู่ภายในกระเพาะอาหารลดลง จึงอาจเอื้อต่อการไหลย้อนของกรด โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหาหูรูดหลอดอาหารส่วนล่างทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ
ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบทางเดินอาหารจึงแนะนำให้หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารในช่วง 2-3 ชั่วโมงก่อนเข้านอน โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการกรดไหลย้อนเป็นประจำ
นอกจากนี้ ควรระมัดระวังอาหารมื้อเย็นที่มีปริมาณมากเกินไป อาหารที่มีไขมันสูง และเครื่องดื่มบางชนิดที่อาจกระตุ้นอาการในแต่ละบุคคล
สิ่งสำคัญคือไม่ควรเข้าใจว่าการเปลี่ยนท่านอนเพียงอย่างเดียวจะสามารถแก้ไขปัญหากระเพาะอาหารได้ทั้งหมด เพราะสุขภาพระบบย่อยอาหารยังเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการรับประทานอาหาร น้ำหนักตัว และปัจจัยสุขภาพอื่น ๆ ด้วย
ภาพประกอบ: ท่านอนตะแคงและความสัมพันธ์ระหว่างตำแหน่งร่างกายกับกระเพาะอาหาร
Chapter 2
นอนตะแคงซ้าย มีข้อดีอย่างไรต่อระบบย่อยอาหาร?
หากการนอนตะแคงขวาอาจเพิ่มโอกาสเกิดกรดไหลย้อนในบางคน แล้วการนอนตะแคงซ้ายจะมีข้อดีอย่างไร?
คำตอบที่น่าสนใจคือ การนอนตะแคงซ้ายเป็นท่าที่มีหลักฐานทางการแพทย์สนับสนุนในเรื่องการช่วยลดการสัมผัสกรดของหลอดอาหาร โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการกรดไหลย้อนในเวลากลางคืน
เมื่อเรานอนตะแคงซ้าย ตำแหน่งของกระเพาะอาหารและรอยต่อระหว่างหลอดอาหารกับกระเพาะอาหารจะเปลี่ยนไปตามแนวแรงโน้มถ่วง ส่งผลให้กรดและของเหลวภายในกระเพาะมีแนวโน้มคงอยู่ห่างจากบริเวณรอยต่อกับหลอดอาหารมากขึ้น
ด้วยเหตุนี้ การนอนตะแคงซ้ายจึงอาจช่วยลดโอกาสที่กรดจะไหลย้อนขึ้นไปยังหลอดอาหาร และช่วยให้กรดที่เข้าสู่หลอดอาหารถูกกำจัดออกได้เร็วขึ้น