เมื่อเซ็นเซอร์ด้านซ้ายส่งค่าที่ไม่ตรงกับสภาพการบินจริง MCAS จึงประเมินว่าเครื่องบินกำลังเผชิญความเสี่ยงจากมุมปะทะอากาศสูง และสั่งให้ตัวปรับสมดุลกดหัวเครื่องบินลง คำสั่งดังกล่าวทำให้เครื่องบินมีแนวโน้มก้มลง นักบินจึงต้องพยายามดึงหัวเครื่องบินขึ้นเพื่อรักษาระดับ แต่เมื่อระบบยังได้รับข้อมูลผิดพลาด MCAS ก็สามารถกลับมาทำงานและสั่งกดหัวเครื่องบินลงซ้ำได้ ส่งผลให้ลูกเรือต้องรับมือกับคำสั่งที่ขัดแย้งกับความพยายามควบคุมเครื่องบินของตนเอง
รายงานสอบสวนชี้ให้เห็นข้อบกพร่องในการออกแบบ MCAS โดยเฉพาะการพึ่งพาข้อมูลจากเซ็นเซอร์ AoA เพียงตัวเดียวในแต่ละครั้งที่ระบบทำงาน และความสามารถในการสั่งปรับสมดุลซ้ำเมื่อได้รับข้อมูลผิดพลาด นอกจากนี้ ข้อมูลเกี่ยวกับการทำงานของ MCAS ยังไม่ได้รับการอธิบายให้นักบินทราบอย่างเพียงพอในเอกสารและการฝึกอบรมก่อนเกิดอุบัติเหตุ ทำให้ลูกเรือไม่สามารถเข้าใจที่มาของคำสั่งกดหัวเครื่องบินได้อย่างรวดเร็วในสถานการณ์ฉุกเฉิน
สิ่งที่ทำให้เหตุการณ์นี้ซับซ้อนยิ่งขึ้นคือ นักบินต้องจัดการกับสัญญาณเตือนหลายรายการและข้อมูลการบินที่ไม่สอดคล้องกันในเวลาเดียวกัน ภายใต้แรงกดดันสูง การวินิจฉัยสาเหตุและเลือกขั้นตอนรับมือจึงเป็นเรื่องยาก รายงานสอบสวนของอินโดนีเซียระบุถึงปัจจัยหลายด้านที่มีส่วนต่ออุบัติเหตุ ทั้งข้อบกพร่องของระบบ การประเมินความเสี่ยง การสื่อสารข้อมูล และการตอบสนองต่อสถานการณ์ผิดปกติ จึงไม่ควรอธิบายเหตุการณ์นี้ว่าเกิดจากความผิดพลาดของนักบินเพียงอย่างเดียว
กรณี MCAS กลายเป็นบทเรียนสำคัญของอุตสาหกรรมการบินว่า ระบบอัตโนมัติที่ออกแบบมาเพื่อช่วยนักบินต้องมีมาตรการป้องกันที่เหมาะสม หากข้อมูลนำเข้าไม่ถูกต้อง ระบบควรสามารถตรวจจับความขัดแย้งหรือจำกัดการทำงานได้อย่างปลอดภัย ขณะเดียวกัน นักบินจำเป็นต้องได้รับข้อมูลที่ครบถ้วนและการฝึกอบรมที่เพียงพอ เพื่อให้สามารถรับมือกับระบบได้แม้เกิดสถานการณ์ที่ไม่เคยพบมาก่อน