ปลาไหลเป็นอาหารที่หลายคนคุ้นเคย โดยเฉพาะในชนบทที่นิยมจับมาทำอาหารพื้นบ้าน แต่ในอดีต ผู้เฒ่าผู้แก่กลับมีคำเตือนต่อกันมาว่า “ต่อให้ลำบากแค่ไหน ก็อย่ากินปลาไหลบางชนิด” จนทำให้หลายคนสงสัยว่าแท้จริงแล้ว ปลาไหลที่ถูกพูดถึงคืออะไร และอันตรายจริงหรือไม่ ตามความเชื่อพื้นบ้าน มีปลาไหลชนิดหนึ่งที่ถูกเรียกว่า “ปลาไหลมองพระจันทร์” ซึ่งชาวบ้านเชื่อว่าไม่ควรนำมารับประทาน เพราะมักพบพฤติกรรมแปลกจากปลาไหลทั่วไป
ปลาไหลชนิดนี้มักมีขนาดใหญ่ ออกหากินเวลากลางคืน และบางครั้งจะโผล่หัวขึ้นเหนือน้ำในคืนที่มีแสงจันทร์ จนคนโบราณเปรียบว่าเหมือนกำลัง “มองพระจันทร์” จึงกลายเป็นที่มาของชื่อเรียกดังกล่าว นอกจากนี้ ชาวบ้านบางพื้นที่ยังเชื่อว่า ปลาไหลประเภทนี้มักกินซากสัตว์หรืออาศัยในแหล่งน้ำที่สกปรก จึงถูกมองว่าอาจสะสมเชื้อโรคหรือสิ่งปนเปื้อนได้ง่าย ทำให้หลายครอบครัวสอนลูกหลานให้หลีกเลี่ยงมาตั้งแต่สมัยก่อน อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญระบุว่า ยังไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ยืนยันว่า “ปลาไหลมองพระจันทร์” เป็นปลาไหลมีพิษจริง แต่สิ่งที่ควรระวังคือคุณภาพของแหล่งน้ำและความสะอาดในการปรุงอาหารมากกว่า ปลาไหลที่อาศัยในน้ำเสีย หรือแหล่งน้ำที่มีสารปนเปื้อน อาจสะสมแบคทีเรีย พยาธิ หรือโลหะหนักได้ หากนำมาปรุงไม่สุกพอ ก็อาจส่งผลต่อสุขภาพได้เช่นกัน
หลายคนที่มีประสบการณ์จับปลาไหลยังบอกว่า ปลาไหลธรรมชาติที่อยู่ในนาสะอาดหรือคลองน้ำดี มักมีเนื้อแน่น กลิ่นไม่แรง และรสชาติดีกว่าปลาไหลจากแหล่งน้ำปิดหรือแหล่งน้ำขัง วิธีสังเกตปลาไหลที่ควรหลีกเลี่ยง ได้แก่

• มีกลิ่นเหม็นผิดปกติ
• เนื้อเละหรือเหลวผิดธรรมชาติ
• สีคล้ำมากผิดปกติ
• มีแผลหรือจุดแดงตามลำตัว
• อยู่ในแหล่งน้ำสกปรกหรือมีน้ำเสียชัดเจน

ผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่า หากต้องการกินปลาไหล ควรเลือกจากแหล่งที่เชื่อถือได้ ล้างให้สะอาด และปรุงให้สุกทุกครั้ง เพื่อลดความเสี่ยงจากเชื้อโรคและพยาธิ แม้เรื่อง “ปลาไหลมองพระจันทร์” จะเป็นความเชื่อพื้นบ้านที่เล่าต่อกันมานาน แต่ก็สะท้อนภูมิปัญญาของคนสมัยก่อนที่ให้ความสำคัญกับความปลอดภัยของอาหาร และเตือนให้ระวังสัตว์น้ำจากแหล่งที่ไม่สะอาด